\documentstyle[easyturk,11pt]{article}

\begin{document}
\begin{Turkish}
T=urkiye’de Internet Konferans=i

17-18 Kas=im 1995 B=ILKENT =UN=IVERS=ITES=I-ANKARA

GLOBALLE=SME ve INTERNET =ORNE=G=I

Yrd.Do=c.Dr. Vehbi BAYHAN 
  \footnote{
=In=on=u =Universitesi Fen-Edebiyat Fak=ultesi Sosyoloji B=ol=um=u
=O=gretim =Uyesi   Tel	  : 0-422-341 00 10 (5 hat)	   Fax	
 : 0-422-341 00 34	   E-Mail : INONU 01 @ VM 3090.EGE.EDU.TR}

G=IR=I=S

Genel bir =cer=cevede ve sosyal tarih s=urecinde tar=im toplumu
ve sanayi toplumu yap=ilanmalar=indan sonra; 21.y=uzy=il=in e=si=ginde,
toplumlar ve k=ult=urler =cok h=izl=i bir de=gi=sim ve d=on=u=s=um
temelinde yeni bir yap=ilanma s=urecine girmektedirler. Yeni
gelen =ca=g “enformasyon =ca=g=i” ve yeni yap=ilanan toplum da
“enformasyon toplumu” olarak nitelendirilmektedir.	“Enformasyon
Toplumu” kavram=i T=urk=ce’de “Bilgi Toplumu” ya da “Bili=sim
Toplumu” olarak da adland=ir=ilmaktad=ir. Ancak, bilgi sadece
=ca=g=im=iza =ozg=u de=gildir ve insanl=ik tarihi bir bak=ima
da bilginin tarihidir. Mesela, Antikite’de felsefe, Roma’da hukuk,
Orta=ca=g Avrupas=i’nda din, sanayi toplumlar=inda teknik, g=un=um=uzde
de bilimsel ve teknolojik bilgi hâkim bilgi t=ur=u olarak g=or=ulmektedir.
Dolay=is=iyla, “Bilgi =Ca=g=i” ve “Bilgi Toplumu” terimlerindeki
“bilgi” kelimesiyle vurgulamak istenen, bilginin g=un=um=uzde
 h=izl=i bir bi=cimde =co=galmas=i ve yay=ilmas=id=ir. Bu anlamda,
bilginin bu =ozelli=gini “enformasyon” kelimesi daha iyi tasvir
etmektedir. G=un=um=uzde alabildi=gine geli=smekte olan “ileti=sim”
teknikleri sayesinde her t=url=u bilgi s=uratle =cok geni=s insan
kitlelerine ula=st=ir=ilabilmekte, be=sme, tekd=uze insan ve
k=ult=ur olu=sturma anlam=inda de=gil, =ce=sitlilik temelinde
k=ult=urlerin kar=s=il=ikl=i etile=simi =cer=cevesinde daha fonksiyonel
ve daha insanî olan=i i=cermesi anlam=indad=ir. 	
Enformasyon
Toplumunun Yap=is=i           =Ikibin y=il=ina be=s kala, enformasyon
=ca=g=ina d=on=u=s=um=un ve enformasyon toplumu yap=ilanmas=in=in
temelinde yer alan; bilginin =uretilmesi, depolanmas=i, saklanmas=i,
iletilmesi, i=slenmesi, kullan=ilmas=i ve an=inda eri=silmesinde
bilgisayar temelli enformasyon teknolojileri merkezi bir rol
oynamaktad=ir. “=Ca=g=im=iz insan=in =cevresi, elektronik teknolojinin
bir z=irh=iyla birlikte geli=smektedir. Hem uygulanabilir bir
alet hem de k=ult=urel bir ikon olarak bilgisayar, enformasyon
toplumunun bir sembol=u haline gelmi=stir.” (Schement ve Lievrouw;
1987:4). Sanayile=smenin ileri a=samalar=inda =uretim, otomatik
makinalar ve bilgisayarlarla otomasyona ge=cmi=stir. Dolay=is=iyla,
insan=in eme=gine duyulan ihtiya=c azalm=i=st=ir. Otomasyon ile
=uretimde =cal=i=san insan, giderek bir koordinasyon g=orevi
=ustlenmektedir. =Uretim,  insan=in el eme=ginden =cok makinalar=i
kullanmada karar verme ve uygulama i=slevi ile bilgili olmay=i
gerektiren bir yap=iya ge=cmektedir. Otomasyon =uretimi ile insanlar=in
serbest zamanlar=i =co=galmaktad=ir. =Onemli olan bu serbest
zamanlar=i verimli kullanarak, hayat alanlar=in=i daha ya=san=il=ir
k=ilmak i=cin yeni geli=smeler sa=glayabilmektir. Bu ba=glamda,
acaba insan ele=stirel bir zihniyet kazanarak, zihinsel aktivitelerini
geli=stirip, daha iyi bir do=gal ve sosyo-k=ult=urel =cevre olu=sturma
faaliyeti mi geli=stirecek ? Yoksa, t=um serbest zaman=in=i teknoloji
kar=s=is=inda pasif ve izleyici bir konumda m=i ge=cirecek ?
(Bayhan, 1992:195). E=ger insan kendi yaratt=i=g=i teknolojinin
hakimiyetine girerse kendisine, =cevresine, insanlara, d=unyaya
yabanc=ila=sm=i=s demektir. Dolay=is=iyla, George Orwell’in 1984
roman=inda betimledi=gi, “B=uy=uk Birader” tasar=im=iyla teknolojinin
kullan=ilarak insan=in k=ole  yap=ild=i=g=i bir anomik duruma
d=u=smesi ka=c=in=ilmaz olacakt=ir. (Bayhan, 1995:123).	Enformasyon
toplumunu karakterize eden =ozellikler enformasyon toplumu model
ve teorileri =cer=cevesinde genel olarak =su bi=cimde =ozetlenebilir:-
Enformasyon toplumunda “beyaz yakal=i” i=sg=orenlerin say=is=i
“mavi yakal=i” i=sg=orenlere oranla daha fazlad=ir, dolay=is=iyla
enformasyon toplumunda hizmetler sekt=or=unde =cal=i=sanlar=in
oran=i, tar=im ve sanayi sekt=orlerindeki istihdama g=ore =cok
fazlad=ir;- Bilgi birikimi, =ozellikle geli=sme ve kalk=inman=in
temelinde bulunan teknolojik bilgi, teorik bilginin kodlanmas=i
ile daha da artarak geli=smektedir.- Ekonomik ve toplumsal mekanizmalar=in
i=slenmesinde, sistem analizi ve karar alma teori yakla=s=imlar=in=i
ifade eden “entellekt=uel teknoloji” =onem arzeder. (Daniel Bell,
The Coming of Post-Industrial Society, 1973’ten aktaran; U=gur,
1986:20-23).- Enformasyon toplumunda, teknolojik ke=sif ve teknoloji
hakimiyeti gelece=gi belirler.- Tar=im toplumunda ana kaynak
toprak, sanayi toplumunda makine, enformasyon toplumunda ise
bilgidir. Dolay=is=iyla, tar=im toplumunda g=u=c kaynaklar=i
toprak sahiplerinde ve askerlerde, sanayi toplumlar=inda dolayl=i
da olsa i=s adamlar=inda, enformasyon toplumunda ise =universite
ve ara=st=irma kurumlar=indad=ir. (Daniel Bell, The Coming of
Post-Industrial Society, 1973’ten aktaran; Poloma, 1979:248-251).-
Enformasyon toplumunun ortaya =c=ik=i=s=inda, bilimsel bilginin
=uretilme ve iletilmesinde, bilgisayar ve ileti=sim tekniklerinin
fonksiyonu =onemlidir. Bu anlamda, telefon ve bilgisayar sistemlerinin
i=ci=celi=gi, kablolu televizyonun =cok say=ida kanal ve =ce=sitli
kullan=im alan=i sa=glamas=i, veri bankalar=in=in ortaya =c=ik=i=s=i
ve bilgisayar destekli e=gitimin etkinli=gi =onem arzeder. (Daniel
Bell, “The Social Framework of the Post Ind=ustrial Society,
1979’dan aktaran; U=gur, 1986:27-28).- Enformasyon toplumu,
bug=unk=u sanayi toplumundan b=ut=un=uyle farkl=i yeni bir toplum
bi=cimidir. Zira, sanayi toplumunda temel itici g=u=c maddi de=gerlerin
=uretilmesi oldu=gu halde, enformasyon toplumunda temel itici
g=u=c, enformatik de=gerlerin =uretilmesidir. Bundan =onceki
teknik yenilikler, =oncelikle maddi =uretim g=uc=un=u art=irmaya
y=onelikti. Gelece=gin enformasyon toplumu ise, yepyeni bir =cer=cevede
in=sa edilecektir. Bu =cer=ceve, bilgisayar-ileti=sim teknolojisi
taraf=indan =cizilmektedir.- Enformasyon toplumunun geli=sme
dinami=gini bilgisayar teknolojisi y=onlendirecektir. Bilgisayar
teknolojisi, insan=in zihinsel eme=ginin =cer=cevesini geni=sletecektir.
Enformasyon toplumunda bilgisayarlar, enformatik =uretim g=uc=un=u
ola=gan=ust=u art=irarak; enformasyonun kitle halinde =uretilmesine,
i=slenmesine, da=g=it=ilmas=ina, saklanmas=ina ve t=uketilmesine
imkân veren enformasyon devrimine yol a=cmaktad=ir. - Sanayi
toplumu =ozel m=ulkiyete, serbest rekabete ve kâr maksimizasyonuna
dayand=i=g=i halde, enformasyon toplumunda belirleyici olan teknolojik
alt yap=id=ir. Bu alt yap=ida =onemli olan, maddi sermaye de=gil,
bilgi-enformasyon a=g=irl=ikl=i be=seri kaynaklard=ir. (Yoneji
Masuda, Plan for an Information Society, 1983’den aktaran; Avc=i,
1990:74-75).- Sanayi toplumunda merkezi bir iktidar=in etraf=inda,
sosyal s=in=iflar=in hiyerar=sik olu=sturduklar=i ili=skiler
a=g=i vard=ir. Ancak enformasyon toplumunda ise, iktidar =cok
merkezli bir nitelikte ve sosyal =org=utlenme hiyerar=sik de=gil;
yayg=in ve yatay ili=skilerle birbirini tamamlayan sosyal k=umeler
esas=ina dayanacakt=ir.- Sanayi toplumlar=in=in kar=s=ila=st=i=g=i
temel problemler de nitelik de=gi=stirecektir. Genel olarak sanayi
toplumlar=in=in kar=s=ila=st=iklar=i =u=c b=uy=uk problem, iktisadi
durgunlu=gun yol a=ct=i=g=i i=ssizlik; uluslararas=i sorunlar=in
yol a=ct=i=g=i sava=slar; ve her t=urden diktat=orl=ukler olarak
say=il=ir. Enformasyon toplumlar=in=i bekleyen tehlikeler ise,
=cok h=izl=i seyreden toplumsal d=on=u=s=umlere ayak uyduramamaktan
kaynaklanan gelecek korkusu; bireysel ve =org=utl=u ter=or=un
yayg=inla=smas=i; =ozel hayat=in mahremiyetine tecav=uzlerin
artmas=i ve =ozellikle bireylerin mahremiyetine devletin s=in=irs=iz
m=udahalesine imkân veren teknolojilerin yayg=inla=smas=i gibi
tehlikelerdir.- Sanayi toplumlar=in=in ileri safhas=in=i, =ozellikle
dayan=ikl=i t=uketim maddelerinin kitlesel t=uketimi yani “Y=uksek
Kitle T=uketimi Toplumu” olu=stururken; Enformasyon toplumunun
en ileri safhas=in=i ise, bilgisayarla=sma sayesinde herkesin
bilgi =uretimine katk=ida bulunabilmesiyle ortaya =c=ikacak olan
“Y=uksek Kitlesel Bilgi =Uretimi Toplumu” safhas=i olacakt=ir.-
Sanayi toplumunun manevî dayana=g=i, insan=in =ozg=url=u=g=u,
temel insan haklar=ina sayg=i g=osterilmesi, bireyin y=uceltilmesi,
insanlar aras=indaki e=sitsizliklerin giderilmesi gibi ilkelerin
=on plânda oldu=gu “R=onesans Ruhu”dur. Buna kar=s=il=ik enformasyon
toplumunun manevi dayana=g=in=i, insan=in hem be=seri =cevresi,
hem de tabii =cevresiyle uyum halinde ya=samas=in=i hedef alan
global tutum te=skil edecektir. (Yoneji Masuda, Plan for an Information
Society, 1983’den aktaran; Avc=i, 1990:78-79).	T=um enformasyon
toplumu modellerinde, sanayi toplumundan enformasyon toplumuna
d=on=u=s=um=un belirtisi olarak ekonominin sekt=orel da=g=il=im=inda,
faal n=ufusun b=uy=uk =co=gunlu=gunun hizmetler sekt=or=unde
=cal=i=smas=i g=osterilmektedir. Bu ba=glamda, ABD’de 1956’larda
faal n=ufus i=cinde hizmetler sekt=or=un=un, imalat sekt=or=unden
daha fazla olmas=i temel al=inarak, ABD’nin enformasyon toplumu
s=urecine girdi=gi =one s=ur=ulmektedir. Bu =cer=cevede g=un=um=uz
verilerine bakarak, T=urkiye ile bir kar=s=ila=st=irma yap=il=irsa;
ABD’de 1987 verilerine g=ore faal n=ufus, tar=im sekt=or=unde
\% 3,3; sanayi sekt=or=unde \% 28,5 ve hizmetler sekt=or=unde ise
\% 68,2’dir. T=urkiye’de ise 1990 verilerine g=ore faal n=ufus,
tar=im sekt=or=unde \% 50,9; sanayi sekt=or=unde \% 13,7; hizmetler
sekt=or=unde ise \% 35,4’d=ur. Dolay=is=iyla, T=urkiye sekt=orel
da=g=il=imda faal n=ufusunun tar=im sekt=or=unde daha fazla olmas=i
itibariyle bir tar=im toplumu g=or=un=um=undedir. (Bayhan, 1992:195).
T=urkiye’deki bu sekt=orel da=g=il=im 100 y=il=i a=sk=in bir
gecikmeyle ABD’nin 1870  y=illar=indaki sekt=orel da=g=il=im
oran=ina yak=ind=ir. (Dura, 1990:69). Kald=iki, enformasyon toplumu
olarak nitelendirilen ABD’de hizmetler sekt=or=un=un b=uy=uk
=co=gunlu=gunu da enformasyon a=g=irl=ikl=i sekt=orler olu=sturmaktad=ir.
Toffler’lar=in ifadesiyle, ABD’nin en h=izl=i b=uy=uyen ve en
=onemli sanayileri enformasyon yo=gun sekt=orlerdir. =U=c=unc=u
Dalga sekt=or=u yaln=izca bilgisayar ve elektronik firmalar=i
ile yeni kurulan biyoteknoloji firmalar=in=i de=gil, ayn=i zamanda
b=ut=un sekt=orlerdeki enformasyon g=ud=uml=u ileri imalat i=sleri
ile finans, yaz=il=im, e=glence, medya, ileti=sim, t=ibbi hizmetler,
dan=i=smanl=ik, e=gitim gibi veri tabanl=i hizmetleri de kapsamaktad=ir.
Yani, enformasyon sekt=or=u kas =cal=i=smas=indan daha =cok zihinsel
=cal=i=smaya dayal=i b=ut=un sekt=orlerden olu=smaktad=ir. (Toffler,
1995:79). Bu anlamda s=urekli geli=sen ve de=gi=sen enformasyon
teknolojilerine ba=gl=i olan enformasyon s=okt=or=unde e=gitimin
s=ureklili=gi ve yenilenmesi =onem kazanmaktad=ir.Globalle=sme
ve Enformasyon Teknolojileri                     21. y=uzy=ila
girerken ileti=sim ara=clar=i ve bilgisayar a=glar=i vas=itas=iyla
ekonomik, siyasal ve k=ult=urel globalle=sme ya da ba=ska s=oylemiyle
k=ureselle=sme, =ulkeleri ve toplumlar=i etkilemektedir. =Uretim,
par=calara b=ol=unmekte mesela, bir i=sletmenin merkezi bir =ulkede,
=uretimin bir b=ol=um=u ba=ska bir =ulkede, Ara=st=irma-Geli=stirme
faaliyetleri daha ba=ska bir =ulkede yap=ilabilmektedir. =Uretimin
bu par=calar=i aras=inda e=sg=ud=um, ileti=sim ara=clar=i ve
bilgisayar a=glar=i ile sa=glanmaktad=ir. Ekonomik, sosyal, siyasal
ve k=ult=urel globalle=smenin di=ger yap=ilanmas=i, Avrupa Birli=gi
(AB), Karadeniz Ekonomik =I=sbirli=gi B=olgesi (KE=IB), Avrupa
Serbest M=ubadele Birli=gi (EFTA) gibi olu=sumlar =cer=cevesinde
meydana gelmektedir. Siyasal globalle=sme, Avrupa G=uvenlik ve
=I=sbirli=gi Te=skilat=i (AG=IT) olu=sumunda sa=glanmaktad=ir.
K=ult=urel globalle=smenin boyutu, uydu yay=inlar=i vas=itas=iyla
medyalar=in etkinli=ginde artmaktad=ir. D=unyan=in her yerinden
an=inda haberdar olmaktay=iz. Ancak, medyalar dizi film, sinema
gibi k=ult=urel =ur=unler =ureten =ulkelerin =ur=unlerini sunmaktad=ir.
Bu yay=inc=il=ikta k=ult=urel enformasyon =uretimini elinde bulunduran
hakim =ulkelerin “k=ult=ur kodlar=i” ve “k=ult=ur modelleri”
di=ger =ulkeleri etkilemektedir. (Bayhan, 1992:136-148). Bu ba=glamda,
yabanc=ila=sma meydana gelmektedir. Millî k=ult=ur kodlar=i ile
yabanc=i k=ult=ur kodlar=in=in =cat=i=smas=i ve uyumsuzlu=gu,
sosyal ve k=ult=urel hayatta ikilemlere, bunal=imlara ve anomik
yap=ilanmalara neden olabilmektedir. (Bayhan, 1995:128).	Medyalarda
yay=inlanan k=ult=urel enformasyon =ur=unleri, ABD kaynakl=i
oldu=gu i=cin “Hayat Alanlar=in=in Amerikanla=st=ir=ilmas=i”
s=urecinden s=oz edilebilir. (Bayhan, 1992:199).	Bu ba=glamda,
hali haz=irda (de facto) medyan=in sundu=gu k=ult=urle=sme tek
tarafl=i bir olu=sumdur. =Insana =cok se=cenekli k=ult=urel bir
d=unya sunulmaktad=ir, ancak g=ud=uml=u ve tek boyutlu yap=ilm=i=s
se=cenekler. Bu anlamda, sunulan se=cenekler de irreeldir, kurgulanm=i=st=ir
ve taklittir. 21.y=uzy=ila do=gru yap=ilanan “Enformatik K=ult=ur”,
kitle k=ult=ur=un=u a=san reel k=ult=ur de=gildir. =Insanlar
yine arabalara binmekte, ayn=i binalarda ya=samaktad=irlar, fakat
hayatlar=ina anlam veren imajlar, de=gerler ba=ska kaynaktan
gelmektedir. Bu kaynak da “enformasyon alan=i”d=ir. (Bayhan,
1994:445-446). Dolay=is=iyla, tek boyutlu k=ult=ur aktar=im=i
etkisinden kurtulmak i=cin =c=oz=um yolu, her toplumun kendi
k=ult=urel kodlar=in=i =uretebilmesidir. =I=ste ancak o zaman,
bir toplum ba=ska k=ult=urlerle rekabet edebilecek, di=ger k=ult=urlerle
ileti=sim ve etkile=sime girdi=ginde de, ihtiyac=i olan k=ult=urel
kodlar=i hem alacak hem de kendi k=ult=urel formlar=in=i aktarabilecektir.
(Bayhan, 1995:67). Kar=s=il=ikl=i enformatik etkile=sim ve payla=s=im
i=cin Internet’in yayg=in kullan=im=i =onemli bir geli=smeyi
sa=glayacakt=ir.Globalle=sme S=urecinde Internet	Internet
t=um d=unyaya yay=ilm=i=s irili ufakl=i 4 milyon kadar bilgisayardan
olu=san b=uy=uk bir a=gd=ir. “A=glar a=g=i” olarak da adland=ir=ilan
Internet, temelde kullan=ic=ilara h=izl=i, g=uvenilir ileti=sim
ve insan deneyiminin =ur=unleri olan nesneleri payla=sma olana=g=i
verdi=ginden t=um disiplin ve meslek gruplar=i Internet’i kullanmaktad=ir.
=Ilkokul =o=grencilerinden, =universite =o=grencilerine, halk
k=ut=uphanelerinden yerel ticaret odalar=ina, =ce=sitli demokratik
kitle =org=utleri =uyelerine, evinde =cal=i=san meslek sahiplerine
kadar geni=s bir yelpazeyi Internet’de bulmak m=umk=und=ur. (Akg=ul,
1995:1).	Internet, 1970 sonlar=inda Pentagon’un kurdu=gu bilgisayar
a=g=in=in, 1986’da ABD’deki ve d=unyan=in di=ger b=olgelerindeki
kurumlara e=gitim ara=st=irmalar=i ve ticari ama=clar i=cin a=c=ilmas=i
ve 1990 y=il=inda da b=uy=uk oranda ticari hale gelmesi s=ureci
ile geli=smi=stir. Internet art=ik d=unyan=in d=ort bir yan=indan
milyonlarca ki=siyi yakla=s=ik 1.000.000 ‘host’ (y=onlendirici
bilgisayar) arac=il=i=g=iyla birbirine ba=glamaktad=ir.	Birbirinden
ayr=i yerlerdeki bilgisayarlar i=cin veri payla=sma, akademik
ara=st=irmac=ilar ve =sirket ara=st=irmac=ilar=iyla devlet yetkilileri
aras=inda eletronik posta aktar=im=i mekanizmas=i olarak kurulan
Internet, =su anda =sa=s=irt=ic=i bir hizmet se=cene=gi sunan
b=uy=uk veya k=u=c=uk, ticari veya kâr amac=i g=utmeyen a=glar=i
i=cermektedir. Naisbitt’in ifadesiyle, Internet kullan=ic=ilar=i
=su anki h=izla artmaya devam ederse say=ilar=i 1999 y=il=inda
300 milyon, 2000 y=il=inda 750 milyon ve 2001 y=il=inda ise 1,5
milyar olacak gibi g=or=unmektedir. Fiyatlar=in d=u=smeye devam
etmesiyle birlikte daha fazla ki=si Internet’e ba=glanacakt=ir.
ABD’de Internet’e ba=glanmay=i sa=glayacak ucuz bir bilgisayar
g=un=um=uzde 200 dolar, en modern modem ise 100 dolard=ir. D=unyadaki
yeni liderlerin rol=u, anabilgisayardan PC topluluklar=ina ge=ci=si
sa=glama ve kolayla=st=irma yolunda g=osterdileri =cabalar olmal=id=ir.
Dolay=is=iyla, her =seyin bir anabilgisayar h=uk=umetten gelmesini
beklemektense, milyonlarca insan=in fikirleri ve enerjileriyle
kat=il=imda bulunacak =sekilde =ozg=urle=stirilmeleri inan=ilmaz
bir b=uy=umeyle sonu=clanacakt=ir. (Naisbitt, 1994:32-35).	Bu
ba=glamda, g=un=um=uzde ABD’de b=olge ve gelir d=uzeyinden ba=g=ims=iz
olarak herkese teleom=unikasyona kat=ilma olana=g=i sa=glanmas=i
fikri evrensel hizmet kavram=i alt=inda hayata ge=cmeye ba=slamaktad=ir.
ABD Ba=skan Yard=imc=is=i Al Gore, 2000 y=il=ina kadar b=ut=un
okul, k=ut=uphane ve hastanelerin veri otoyollar=ina ba=glanaca=g=in=i
a=c=iklad=i. Bir=cok projede telekom=unikasyon =sirketlerinin
kamusal hizmetin finansman=ina kat=ilmas=i sa=glanmaktad=ir.
(Dicleli, 1995:7). Kamusal hizmet =cer=cevesinde, California’daki
Santa Monica kentinde, t=ipk=i banka giri=slerinde bulunan ATM
(bankamatik) istasyonlar=ina benzer bir bi=cimde, halk=in kolayl=ikla
yararlanabilece=gi INTERNET terminalleri kurulmaya ba=slanm=i=st=ir.
Bunlar=in t=um=u al=i=s-veri=s merkezlerinde ve yo=gun insan
topluluklar=in=in bulundu=gu di=ger noktalarda yer almakta, ara
sokaklardaki e=glence yerleri dahil olmak =uzere isteyen herkes
bu terminalleri kullanarak mahalli idarecilere, yard=im te=silâtlar=ina
ba=svurup sorunlar=in=i aktarabilecektir.	Amerikan T=uketiciler
Federasyonu’nun ara=st=irma birimi direkt=or=u Mark Gosper, siber-uzay
=ca=g=ina girilmesiyle birlikte gitgide yayg=inla=san bu PC ba=glant=ilar=ina
sahip olanlarla-olmayanlar aras=indaki “bilgiyi yakalama fark=i”n=i
giderebilmek i=cin, ellerinde =su anda “her derde deva, mucizevi
bir ila=c olmad=i=g=in=i” s=oylemektedir. Ancak, b=ut=un bu cihazlar=in
sonunda yayg=inla=st=ir=ilacak olan “bilgisayar okur-yazarl=i=g=i”
ve kurulacak yeni =sebekelerle ula=s=ilabilen bu yeni d=unya,
Amerikan toplumunun dar gelirli kesimlerinde yoksulluktan kaynaklanan
k=uflenmi=sli=gi giderebilecek, k=irsal kesimlerde g=or=ulen
modern hayattan soyutlanm=i=sl=i=g=i ve metropol kentlerdeki
sosyal =c=ur=umeyi giderek ortadan kald=irabilecektir. Elbette
her=sey g=ull=uk g=ulistanl=ik olmayacakt=ir, ancak ya=san=ilan
sorunlar=in daha da i=cinden =c=ik=ilmaz boyutlara ula=smas=in=i
engellemek i=cin yeni teknoloji ile =c=oz=um yollar=i =uretebilmek
=onem arzetmektedir. (Time dergisinden aktaran Yeni =Safak, 20.05.1995:2).


	E=gitim s=urecinin yeni =ca=ga uyumu =cer=cevesinde, “ABD Devlet
Ba=skan=i Clinton, ilkokullardan ba=slamak =uzere b=ut=un okullar=in
Internet’e ba=glanmas=in=i =sart ko=smaktad=ir. B=oylece =cocuklar
k=u=c=uk ya=slardan itibaren d=unyan=in b=ut=un bilgi bankalar=ina
ula=sm=i=s olacakt=ir. =Ozel =sirketlerle promosyon anla=smas=i
yapan Clinton, en yeni sistemlerin e=gitim sistemine girmesini
sa=glam=i=st=ir.” (Barlas, 1995:17). Internet kullan=im=i =o=grencilere
=sunlar=i sa=glamaktad=ir: “Ara=st=irmalarda yerel k=ut=uphanelerden
ba=ska di=ger kaynaklardan yararlanmak, d=unyadaki geli=sen olaylardan
haberdar olmak, birlikte =cal=i=sarak =o=grenmenin hazz=i, ger=cek
d=unya problemlerini bilmek, ki=sisel merak ve hobiler” (Rothenberg,
1994:285-286). Internet bir yandan yepyeni d=unyalar ve bilgi
denizi sunarken di=ger yandan da =ozellikle =cocuklar ve gen=cleri
zararl=i enformasyonlardan koruma problemi ortaya =c=ikmaktad=ir.(Bayhan,1995a).
Ayr=ica, serbest zamanlar=in=in =co=gunu bilgisayar ba=s=inda
ge=ciren, =ozellikle =cocuklar ve gen=cler, sosyal hayattan kopma
ve soyutlanma tehlikesiyle kar=s=i kar=s=iya gelmektedirler.
Enformasyon toplumunda ileti=sim ve bilgi-i=slem teknikleri ile
enformasyon sekt=or=unde =cal=i=sanlar i=cin, =cal=i=sma hayat=i
ev merkezli hale gelebilecektir.  Ev merkezli bir hayat, sosyal
ili=skileri de etkileyecektir. Televizyonun toplum hayat=ina
getirdi=gi etki =cer=cevesinde, elektronik ileti=simin sosyal
ve k=ult=urel ileti=simin yerini almas=i “toplumun mutlak atomla=smas=i”na
yol a=cabilecektir. Televizyon ve bilgisayar ba=glant=ilar=iyla
insan, ger=cek d=unyayla etkile=sime girememekte, sadece ger=cekli=gin
yerine onun g=or=unt=us=un=u, imaj=in=i, bir bak=ima suretini
ikame etmektedir. (Bayhan, 1992:201-203). Dolay=is=iyla, yapay
bir hayal d=unyas=inda ya=sayan insan=in, topluma yabanc=ila=smas=i
tehlikesi artabilecektir. (Bayhan, 1995:130).	Internet’in evrimi
ayr=ica =su problemleri i=cermektedir. =Simdiki durumda, farkl=i
yerel a=glar aras=inda trafi=gi s=urd=urmenin omurgas=in=i sa=glamak
i=cin birka=c =sirket rekabet etmektedir. E=ger, uluslararas=i
ba=glant=i standartlar=i geli=stirilirse rekabet geli=secek,
ba=g=ims=iz a=glar aras=inda enformasyonun nakledilmesi kolay
ve ucuz olacakt=ir. Ancak, teknik ve ekonomik fakt=orler uluslararas=i
ba=glant=iy=i zorla=st=ir=irsa, o zaman =cok y=onl=u a=glar aras=inda
veri aktar=im=i pahal=i ve olduk=ca geri kalacakt=ir. Bu alanda,
en geni=s ihtiyac=i kar=s=ilayanlar pazarda tekelle=sebilirler.
(Varian, 1995:200). Bu durum tek boyutluluk ve tekd=uzelik olu=sturma
tehlikesi ta=s=imaktad=ir.	 Enformasyon toplumunda yeni bir
epistemolojiden de s=ozedilebilir. Bu anlamda 20. y=uzy=ilda
bilimsel bilginin =cok h=izl=i geli=smesi ve birikmesi sonucunda,
neyi bilip neyi bilmedi=gimizi, hangi bilginin do=gru hangi bilginin
ise yanl=i=s oldu=gunu bilemez duruma geldik. Dolay=is=iyla,
bir “bilgi kirlenmesi” i=cerisindeyiz. Enformasyon toplumunda,
bilgisayar=in i=slevi ile bilgilerin d=ok=umantasyonu, i=slenmesi,
s=in=ifland=ir=ilmas=i ve an=inda eri=silmesi sonucunda “Amerika’y=i
yeniden ke=sfetmeden” yeni bilgilere ula=sabilece=giz. Dolay=is=iyla,
enformasyon toplumunda bilginin kirlenmesi, p=ur-elektronize
ileti=sim ve bilgisayarla=sma ile =onlenebilecektir. Ancak, enformasyon
toplumu olmaya  haz=irlanan =ulkelerin sorunu; bilgisayarlarla
=uretilen her bilginin bilimsel ve g=uvenilir olup-olmamas=i
konusudur. Bu ba=glamda, bu bilgileri denetleyebilecek bilim
adamlar=in=in yetkilerinin ve etkinliklerinin ne olaca=g=i =onem
arzetmektedir. Yine, bilgilerin hepsine ula=s=ilabilinecek midir? 
Yoksa, geli=smi=s =ulkelerin g=ud=uml=u ve  tek boyutlu bilgi
bombard=iman=ina m=i ba=gl=i kal=inacakt=ir ? Sadece bilgisayar
sahibi olmak sorunu =c=ozememektedir, =onemli olan bilgisayar=i
verimli kullanabilmektir. Geli=smekte olan =ulkeler, e=gitilmi=s
insan g=uc=u yeti=stirmeden, sadece bilgisayar ithal ederlerse,
s=urekli geli=sen ve de=gi=sen bilgisayar pazar=inda, geli=smi=s
=ulkelerin eski teknolojili bilgisayarlar=in=in =c=opl=u=g=u
olma tehlikesiyle kar=s=ila=sabilirler. =Onemli olan teknolojiye
yetkin olarak hâkim olabilecek ve teknolojiyi verimli kullanacak
yeti=smi=s insan unsurudur.  Bu anlamda, enformasyon toplumunda,
bilimsel ve teknik donan=iml=i bireyleri yeti=stiren, =universite
ve ara=st=irma kurumlar=in=in =onemli fonksiyonlar=i vard=ir.

	Bu ba=glamda, =Universite, bir yandan gen=cleri toplumun ihtiyac=i
oran=inda yetkin olarak yeti=stirirken, di=ger taraftan bilimsel
ve teknolojik bilgi =uretme i=slevini de ta=s=imaktad=ir. Dolay=is=iyla,
=universite-sanayi i=slerli=gi ile Ara=st=irma-Geli=stirme (Ar-Ge)
faaliyetinin =onemli b=ol=um=un=u =ustlenen =universiteler, enformasyon
toplumunun dinamik kurumlar=indan birisini olu=sturur. Enformasyon
toplumu olarak nitelendirilen geli=smi=s =ulkelerde, y=uksek=o=gretimde
okulla=sma oran=i ve hizmet sekt=or=unde =cal=i=sanlar=in toplam
n=ufusa oran=i \% 50 ve daha fazlad=ir. Bu oran=i tam olarak sa=glayan
A.B.D. ve Kanada’d=ir. Bu =ulkeleri, s=oz=u edilen niceliksel
oranlara yak=in verilerle; Japonya, Fransa ve Almanya izlemektedir.
Bu =ulkelerde ki=si ba=s=ina d=u=sen GSMH 20.000 Dolar ve =uzerindedir.
Hen=uz sanayile=smekte olan =ulke konumundaki durumuyla, T=urkiye’de
bu niceliksel oranlar =cok d=u=s=uk kalmaktad=ir. T=urkiye’de
1994 verilerine g=ore Y=uksek=o=gretimde br=ut okulla=sma oran=i
\% 17.3; Hizmet sekt=or=unde =cal=i=sanlar=in toplam n=ufusa oran=i,
 \% 30.8 ve ki=si ba=s=ina d=u=sen GSMH 2192 Dolar’d=ir. Bu ger=ceklik,
T=urkiye’nin =ca=g=i yakalamas=in=in uzun bir s=ureci gerektirece=gini
g=ostermektedir. Sanayi devrimini 150 y=il geriden izleyen T=urkiye’nin
bilimsel-teknolojik ve k=ult=urel gecikmesi ile enformasyon =ca=g=ina
ve enformasyon toplumuna eri=sebilmesi i=cin; k=is=ir politik
=c=ikar kavgalar=indan kurtulup, gerekli =onlemlerin al=inarak,
rasyonel ve optimal politikalarla sosyal ve k=ult=urel yap=i
d=on=u=s=um=un=u ger=cekle=stirmesi gerekmektedir. (Bayhan,1995:251).
Bu de=gi=sim ve d=on=u=s=um enformasyon teknolojisi alt yap=is=in=in
ve =ozellikle Internet’in topluma yuyg=inla=st=ir=ilmas=i ve
her=seyden =once e=gitim sisteminin enformasyon =ca=g=in=in gereklerine
g=ore yeniden yap=iland=ir=ilmas=i =oncelikle “olmas=i gereken”i
ifade etmektedir.Sonu=c ve Baz=i =Oneriler	Enformasyon toplumu
yap=ilanmas=i s=urecinde, art=ik d=unya =ulkeleri enformasyon
zengini ve enformasyon yoksulu olarak s=in=ifland=ir=ilmaktad=ir.
Bu ba=glamda, hem enformasyon =ureten, hem enformasyonu kullanabilen,
hem de enformasyonu de=gerlendirebilen =ulkeler d=unya d=uzleminde
iyi bir konuma geleceklerdir. Bunun i=cin de, ele=stirel bir
zihniyet kazanm=i=s, enformasyon teknolojilerini verimli kullanabilen
ku=saklar=in yeti=stirilmesi e=gitim kurumuuna d=u=smektedir.(Bayhan,
1995a). =Ca=g=i yakalamak i=cin, t=um sosyal kurumlar=in enformatik
teknoloji a=glar=i ile donat=ilmas=i gerekmektedir.	Enformasyonun
s=in=ir tan=imad=i=g=i “Enformasyon	=Ca=g=i”nda global bir k=ult=ur
olu=smaktad=ir. Ancak, K=iray’=in s=oylemiyle; globalle=sme,
“e=sitlenme” de=gildir.(K=iray, 1995:11). Dolay=is=iyla, enformasyon
teknolojilerini ve enformasyon kayna=g=in=i elinde bulunduranlar=in
di=ger k=ult=urler =uzerinde hakimiyeti, etkinli=gi ve belirleyicili=gi
her zaman s=urecektir.	Internet, bir yandan globalle=sme yarat=irken
ayn=i zamanda bireysel giri=simi de motive etmektedir. Kar=s=il=ikl=i
ileti=sim ve etkile=simde, bireylerin kendi k=ult=ur=un=u ve
zihinsel aktivitelerini Internet vas=itas=iyla aktarmalar=i yani,
yerel k=ult=ur=ulerini global k=ult=ure katabilmeleri =onem arzetmektedir.

	Internet demokratik bir ortam sa=glamaktad=ir. Demokratik ortam
da kat=il=imla bir anlam kazan=ir. Enformatik kat=il=im i=cin
de yeni enformasyon teknolojilerini etkin kullanabilmek gereklidir.
	Enformasyon toplumu ethikinde bilgisayar a=glar=i vas=itas=iyla
her zaman her yere ula=sabilme, “=ozel hayat=in gizlili=gi” problemini
beraberinde getirmektedir. Dolay=is=iyla, enformasyonun g=uvenli=gini
sa=glamak =onemli temel meselelerden birisini olu=sturmaktad=ir.
	Teknolojinin insan=in yaratt=i=g=i bir ara=c olmas=i ba=glam=inda,
daha ya=san=il=ir ve mutlu d=unyalar kurmak insan=in elindedir.
Ancak, insan =ozne iken nesne durumuna d=u=serse paradoksal bi=cimde
yabanc=ila=smaktad=ir. Baudrillard’=in s=oylemiyle, “video, televizyon,
bilgisayar, Minitel (Fransa’da bilgisayar arac=il=i=g=iyla evlere
kadar uzanan ileti=sim a=g=i); bunlar kontakt lensler gibi, bedene,
âdeta genetik par=cas=i olacak kadar entegre olmu=s =seffaf protezlerdir.
Bilgisayar a=g=i ve ekranlarla, g=on=ull=u olsun ya da olmas=in
t=um ili=skilerimiz ayn=i niteliktedir: K=olele=stirilmi=s bir
yap=in=in, entegre bir devrenin ili=skisidir. Burada insan ya
da makine olma niteli=gine ili=skin karar verilemez”. Bu anlamda
Baudrillard, insan akl=in=in ve d=u=s=unme eyleminin sanal makinelerle
ikame edilmesi sonucu insan=in; ne =ozne ne nesne, ne =ozg=ur
ne yabanc=ila=sm=i=s, ne o ne bu; birbirinin yerine ge=cmenin
verdi=gi hayranl=ik i=cinde ayn=in=in ve =ozde=sli=gin yapay
cennetine ge=cti=gini ifade etmektedir. (Baudrillard, 1995:57-58).
Dolay=is=iyla her=sey insan i=cindir. Teknolojiyi kullanan, ele=stirel
bilince sahip yetkin ve yeterli yeti=smi=s insan unsuru olmadan
salt teknoloji tek ba=s=ina hi=cbir anlam ifade etmez.

B=IBL=IYOGRAFYA-
Avc=i, Nabi: Kitle k=ult=ur=u Enformatik Cehalet, Ankara 1990.-
Barlas, Canan: “Clinton’=in E=gitim Devrimi”, Milliyet Gazetesi,
27 Eyl=ul 1995.- Bayhan, Vehbi: Enformasyon Toplumunda K=ult=ur
21. Y=uzy=ila Girerken K=ult=urel   D=on=u=s=umlerin Baz=i Belirtileri,
(Yay=inlanmam=i=s Bilim Uzmanl=i=g=i Tezi) Malatya 1992.- Bayhan,
Vehbi: “Enformatik K=ult=ur” D=unya’da ve T=urkiye’de G=uncel
Sosyolojik   Geli=smeler. (I.Ulusal Sosyoloji Kongresi 3-5 Kas=im
1993 =Izmir), Sosyoloji Derne=gi   Yay=inlar=i-I=oylelikle bir
anlamda da d=unya k=u=c=ulmektedir. Globalle=sme ile d=unya insanlar=in=in
ortak de=gerler etraf=inda birbirlerine yakla=smas=i s=ureci
h=izlanmaktad=ir. (Erdo=gan, 1990: 82). Enformasyon ulusal s=in=ir
tan=imad=i=g=ina g=ore, yeni “uluslara=s=ir=i” insan topluluklar=i
da yaratacak ve bunlar birbirlerinin y=uz=un=u bile g=ormeden,
ileti=sim halinde olduklar=i i=cin, payla=sma duygusunu ya=sayacaklard=ir.
(Drucker, 1993:263). Dolay=is=iyla, McLuhan’=in s=oylemiyle d=unyam=iz
“Global K=oy”e d=on=u=smektedir. Bilgisayar a=glar=i ve multi-medya
teknolojileri, bir yanda globalle=sme s=ureci olu=stururken di=ger
yanda k=ult=urel g=orelili=ge yol a=cmaktad=ir. (Ert=urk, 1994:448)
Naisbitt’in ifadesiyle, “global paradoks s=ureci =cer=cevesinde
evrenselle=stik=ce daha kabilesel davranmaktay=iz. (Naisbitt,
1994:15) Bu anlamda, insanlar ne sadece tek boyutlu, standart
ve tekd=uze k=ult=ur=un =uyesi olmal=i; ne de kendi i=cine kapal=i
kabilelerde ya=samal=id=ir. As=il =onemli olan, kendi yerel k=ult=ur=un=u
global k=ult=ure katma u=gra=s=inda =ur=un verebilen, yani yerel
ile global k=ult=ur=u ba=gda=st=iran bireyler yeti=stirmek temel
=oncelik olmal=id=ir. Bunu sa=glamak da e=gitim kurumunun yeniden
yap=ilanmas=indan ge=cmektedir. Enformasyon teknolojileri vas=itas=iyla,
kendi ilgi ve k=ult=ur =cer=ceveleri ba=glam=inda “enformatik
cemaatler” olu=surken, bu cemaatler b=ut=unc=ul d=unya k=ult=ur=u
ile etkile=sim i=cinde ya=samaktad=irlar. (Bayhan, 1995a:14).
=Insanlar aras=inda enformatik payla=s=im ve etile=simin “=simdilik”
temel   arac=i   olacak   gibi   g=or=unen   Internet’in   hayat
  alanlar=indai   etkisi  ve   i=slevselli=gi   =onem 
 arzetmektedir.
Bilgi al=i=s-veri=sine ve kar=s=il=ikl=i etile=sime olanak sa=glayan
Internet, globalle=smenin somut bir =orne=gidir. Bu ba=glamda,
McLuhan’=in ileti=sim ara=clar=iyla d=unyan=in “global bir k=oy”e
d=on=u=sece=gi =ong=or=us=u =onem kazanmaktad=ir. Ancak bu globallII,
Ankara 1994.- Bayhan, Vehbi: =Universite Gen=cli=ginde Anomi
ve Yabanc=ila=sma-=In=on=u =Universitesi   Uygulamas=i,(Yay=inlanmam=i=s
Doktora Tezi), Malatya 1995.- Bayhan, Vehbi: “Enformasyon Toplumunda
E=gitim”, (Bildiri) IV. Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi,   1-3
Kas=im 1995, ODT=U- Ankara.- Dicleli, Z=ulf=u: “Yeni Bir Sosyal
ve Politik Hak”, Pazar Postas=i, 5 A=gustos 1995,   Say=i:85.-
Drucker, Peter F.: Yeni Ger=cekler,(=Cev:B.Karanak=c=i), T=urkiye
=I=s Bankas=i K=ult=ur     Yay., Ankara 1993.- Dura, Cihan:
Bilgi Toplumu, K=ult=ur Bakanl=i=g=i Yay., Ankara 1990.- Ert=urk,
Yak=in: “Evrenselcilikten G=orelili=ge: Geri Kalm=i=sl=i=g=in
Yeni Tuza=g=i”, D=unya’da   ve T=urkiye’de G=uncel Sosyolojik
Geli=smeler. (I.Ulusal Sosyoloji Kongresi 3-5 Kas=im   1993
=Izmir), Sosyoloji Derne=gi Yay=inlar=i-III, Ankara 1994.-
K=iray, M=ubeccel: “Globalle=sme E=sitlenme De=gildir...”, T=urk
Henkel Dergisi, Say=i: 129, Ekim 1995,   =Istanbul.- Naisbitt,
John: Global Paradoks. B=uy=uyen D=unya Ekonomisinin G=u=clenen
K=u=c=uk   Oyuncular=i, (=Cev: Sinem G=ul), Gen=clik Yay=inlar=i,
=Istanbul 1994.- Poloma, Margaret: Contemporary Sociological
Theory, New York 1979.- Rothenberg, Diannie: “Information Technology
in Education”, Annual Review of   Informatin Science and Technology
(ARIST) Volume 29, New Jersey 1994.- Schement J.R., Lievrouw
L.: Competing Visions, Complex Realities: Social Aspects   of
Informatin Society, New Jersey 1987.- Toffler, Alvin: Gelecek
Korkusu =Sok, (=Cev: S.Sargut), Alt=in Kitaplar, =Istanbul 1981.-
Toffler, Alvin ve Heidi: Yeni Bir Uygarl=ik Yaratmak. =U=c=unc=u
Dalgan=in Politikas=i   (=Cev: Z=ulf=u Dicleli), T=urk Henkel
Dergisi Yay.:3, =Istanbul 1995.- U=gur, Ayd=in: =Ileti=sim
Alan=inda Geli=smeler. Yeni =Ileti=sim Teknolojilerinin Toplumsal
  ve Siyasal Etkileri. (Yay=inlanmam=i=s Doktora Tezi), Ankara
1986.- Varian, Hal R.: “The Information Economy”, Scientific
American, September 1995.- Yeni =Safak: “=Ileti=sim Devrimi’nde
Yeni Boyutlar-Elektronik K=ult=ur”, 20 May=is 1995. ¤‚.¥ÆA-
Akg=ul, Mustafa: 
Internet:
Bilgiye Eri=simin Yeni Ara=c ve Olanaklar=i, Bilkent =Unv., Ankara
1995.- Baudrillard, Jean: K=ot=ul=u=g=un =Seffafl=i=g=i. A=s=ir=i
Fenomenler =Uzerine Bir Deneme, (=Cev: E.Abora-  I.Erg=uden),
Ayr=int=i Yay., =Istanbul 1995.PAGE  PAGE  1	nda
global bir k=ult=ur 88dilik” temel   arac=i   olacak  k2
 1995a.Pazar Postas=i, 5 A=gustos 1995, - Erdo=gan, Mustafa:
“Bilgi =Ca=g=i’nda Ya=sam


\end{Turkish}
\end{dcoument}