TIP ALANINDA INTERNET Cengizhan Ozturk, M.D. Biomedical Engineering and Science Institute 32nd & Chesnut Street Drexel University, Philadelphia PA 19104 USA. Tel: 215-895-1347(is), 908-940 9625(ev) Fax: 215-895-4983 Email: ozturkc@dunx1.ocs.drexel.edu ozturkc@duvm.ocs.drexel.edu ozturk@village.ios.com WWW: http:// village.ios.com/ozturk/ceng1.htlm (www sayfasi su anda tedavi altinda !!) GIRIS: Bu toplantiya katilanlarin arasinda neredeyse hic tip doktoru bulunmadigini gorunce cok sasirdim ve bu yaziyi yazmaya karar verdim. Bu bildiride, kisaca su noktalara deginmek istiyorum: 1- Internet'i Turkiye'de gelistirmek isteyenlerin, planlamaya saglik hizmetlerini katmalari neden gereklidir? 2- Internet'ten Turkiye'de tipcilar nasil yararlanabilir? 3- Internet ve Doktorluk gelecekte nasil bir sekil alacaktir? Bu konferansta soylenecek encok cumlelerden biri " Cagimiz enformasyon cagidir " olacaktir tahmin ediyorum. Bir digeri de, bana gore, " Biz bu treni kacirdik mi? Nasil yakalariz? " olmalidir. 3 sene oncesine kadar, bu trenden en azindan biz tipcilar olarak haberimiz bile yoktu. Bu durumun Turkiye'den uzak kaldigim uc sene icinde degismis olmasini dilerim. Bu konuda bu konferansin gec de olsa yapilmasi oldukca sevindirici. Bence isin basindan, bazi uzakdogu ulkelerinin seneler oncesinden basladigi gibi ulke capinda hizli bir fiberoptik ag hedeflenmeli ve bu ag yurtdisina cesitli yerlerden baglanmalidir. Bir ornek olarak, Turkiye'den Misir uzerinden yapimi planlanan Japonya-USA hattina yapilacak baglantinin simdiden planlandigini umit ediyorum. Altyapi ve teknik konulara daha fazla girmeden yukarida belirttigim uc konuda kisaca fikirlerimi sunmak istiyorum. 1. Internet'i Turkiye'de gelistirmek isteyenlerin planlamaya saglik konusundaki hizmetleri neden katmalari gereklidir? Turkiye gelismekte olan ve butcesi kisitli bir ulke. Bu tur enformasyon aglari oldukca pahali projeler olduklarindan yeterince ulke capinda fayda saglayacak alanlar gosterilmedikce sonucta karsimiza sadece bazi universitelerin baglandigi guduk bir sistem cikacaktir. Oysa genis tabanli bir proje, siradan vatandasa basta iki konuda buyuk katkida bulunacaktir: Egitim ve Saglik. Egitim konusunda diger katilimcilar tarafindan gerekli bilgiler eminim verilecektir. Ben saglik konusunda bir iki noktayi belirtmek istiyorum. Internet, halk sagligi konusunda topluma buyuk hizmetler verebilecek bir potansiyele sahiptir. Gerek istenen hastalik, ilac, doktor veya hastaneler konusunda bilgiler herkes tarafindan kolayca bulunabilecek, gerekse koruyucu saglik hizmetlerinin herkes tarafindan bilinmesini saglanacaktir. Yalniz bazi bolgesel hastane ve saglik ocaklarinin bile boyle bir aga bagli oldugu bir sistem, toplumun her kesimine ulastirilan saglik hizmetinin kalitesini artiracaktir. Bu alanlarin bazilarina daha ayrintili olarak asagida deginecegim. Bu nedenlerle, internet planlamasi yapilirken saglik alanindaki faydalarin aciklanmasi, uzun vadede saglik hizmetlerinde tasarruf ve kalite saglayacaginin belirtilmesi ulke capindaki bir hizli enformasyon agina destek olacaktir. 2. Internet'ten Turkiye'de tipcilar nasil yararlanabilir? Tip Doktorlari, bir tibbi bilgisayar bilgi agindan ve internet cikisindan bugun baglanilirsa su faydalari hemen saglayacaklardir: - Tip Egitiminin iyilestirilmesi: Ulkemizde her noktaya tip fakultesi acmasini bilenler ne yazikki gerekli altyapiyi saglayamamaktadirlar. Gonul isterki her fakulte uluslararasi standartlarda bir kitap, dergi ve literature arsivine sahip olsun. Bu mumkun olamayacagina gore, Internet yoluyla tip fakulteleri birbirlerine baglanip birbirlerinin eksiklerini tamamlayabilirler. Bu sistemin daha ucuza geldigi maddi acidan gosterilebilir. Bazi dersler diger fakultelerden internet uzerinden verilebilir veya internet formatinda kurslar duzenlenebilir. - Mezuniyet sonrasi egitim ve destek: Ozellikle tip fakultesinden cikar cikmaz bir uzak saglik merkezine gonderilen hekimin aninda ulasabilecegi bir hastalik ya da ilac bilgi bankasi, veya on-line danismanlik sistemi hekimlik kalitesini kuskusuz artiracaktir. - Diger bilim alanlarinda oldugu gibi en son teknolojik gelismeler ve literatur internet yoluyla kolayca ogrenilebilecektir. Turkiyedeki uzmanlar, konularinda taninmis kisilerle karsilikli konusma ve bilgi alisverisi imkani bulacaklardir. Basta Amerika BIrlesik Devletleri National Institue of Health, Library of Medicine, Cancernet gibi genis tibbi bilgi yerleriyle karsilikli hizli bir iletisim saglanacaktir. - Sinirsiz bir resim ve bilgi arsivi doktorlarin ve tibbi arastirma yapanlarin onune acilacaktir. Insanin milimetrik bastan ayaga cesitle acilardan kesim resimlerinden, DNA dizimine kadar bugun internetde hersey mevcuttur. 3. Internet ve Doktorluk gelecekte nasil bir sekil alacaktir? Doktorluk caglardan beri ustadan ogrenilen bir sanat olmustur. Internet ve gelisen bilgisayar teknolojisi etkisinde tip buyuk bir transformasyon gecirmektedir. Artik belirli teshis ve tedavi algoritmik yapilari olan, harcama/fayda oraninin her safhada incelendigi bir insan muhendisligi gorunumu kazanmaktadir. Bu acidan internet ve gelisen bilgisayar ve iletisim teknolojisi tibbi olumlu olculerde ve derinden etkileyecektir. Cogumuz hayatimiz suresince su gelismeleri gorecegiz: (Bazilerini simdiden gormeye basladik bile !) - Tibbi hasta kayit sistemlerinin modernizasyonu: Hastalarin tum hikayeleri, labaratuvar tetkikleri ve filmleri birarada ve kolayca anlasilabilir bir sekilde tutulacaktir. Cok yer tutan bazi bilgiler icin internet yoluyla cesitli bilgi bankalarina baglanilip istenen bilgiler (Ornegin tomografik filimler) alinabilecektir. - Hasta bilgi depolari: Butun hastalarla ilgili tum hastalik, tedavi ve gelisim bilgileri bu bilgi bankalarindan birinde bulunacak. Dunyanin neresinde olursa olsun herhangi bir nedenle herhangi bir hastaneye giden bir insanin tum tibbi hikayesi cok kisa bir zamanda bulunabilecektir. Bu bankalar araciligi ile epidemiyolojik calismalar oldukca kolaylasacaktir. Bu sistemin cesitli saglik sigorta sistemlerine getirecegi fayda aciktir. Bu konuda ABD'de standardizasyon calismalarina coktan baslandi. - Pekcogumuz bu hayattan gocmeden tum tibbi labaratuvar cihazlarinin, radyolojik makinalarin dijital cikisli olduklarini, birer I.P. adresine sahip olduklarini gorecegiz. Bu tibbi aletler sonuclarinin buyuk kismini bilgisayar ile degerlendirecekler, ilgili yerlere bilgisayar aglari ile gonderecekler veya depolayacaklar. - Teletip ve telekonsultasyon: Hastaneler ve doktorlar, hasta bilgilerini baska bir sehirdeki veya ulkedeki doktorlara gonderip konsultasyon yapabilecekler. Boylece, gerekli hastaliklar konularinin en uzmanlarina danisilabilecek. Gercek zamanli video ve teleprezans teknikleri ile cesitli manipulasyonlar hatta bazi cerrahi girisimler bile uzaktan yapilabilecek. Ogrenciler bu yontemlerle uzaktan dunyanin her yerindeki muayeneleri, ameliyatlari ya da deneyleri izleyip ogrenebilecektir. - Yeni gelistirilen ilac ve tedavi sekillerinin bulunmasi: Pekcok arastirma, gerekli kosullarda hasta bulmakta gucluk cektigi icin yarim kalmakta veya uzamakta, ote yandan pekcok hasta ise bu yeni tedavileri deneyemeden hayatini kaybetmektedir. Internet kanali ile bir hastayi dunyanin herhangi bir tarafindaki bir arastirmaya sokmak anlik bir is olacaktir. - On-line tibbi yapay zeka programlari: Bilindigi gibi bu gibi programlar oldukca pahali ve buyuk olduklarindan gerek kisisel gerekse kucuk hastaneler icin temini imkansiz olmaktadir. Internet kanali ile on-line olarak bu programlara hasta hakkinda bilgiler verilerek teshise yonelik istatistiksel analizler ve tavsiye edilen tedavi yontemleri alinabilecektir. - Evde hasta takibi: Hastalarin evde bakimi yakin gelecekte buyuk gelisme gosterecek bir baska alan olacaktir. Hastalar gelisen cihazlar sayesinde takip edilmesi gereken bilgileri evlerinde toplayip bilgisayar aglari uzerinden doktorlarina gonderebileceklerdir. Boylece kalp atim duzensizligi olan bir hasta 24 saatlik kalp ritim kaydini, seker hastaligi olan bir insan seker profilini veya tansiyon kaydini hastaneye gitmeden doktoruna gonderebilecek ve degerlendirmesini yaptiracaktir. - Saglik hizmet ve sistemlerinin optimizasyonu: Gerekli saglik bilgilerine kolayca ulasilabilmenin sonucunda, hastalara gereksiz yapilan tetkiklerin azaltilmasi, zaten az olan imkanlarin daha iyi ve akillica kullanimi ve ulke capinda saglik sisteminin daha iyi optimizasyonu saglanacaktir. SONUC: Bu gibi konularin cogu dunyanin cesitli yerlerinde uzerinde calisilan konulardir. Turkiye bu duzende yerini almak icin gerekli altyapisini tamamlamalidir. Yapilacak her turlu calisma, tum dunyanin cepecevre sarildigi bir enformasyon agi vizyonuna yonelik olacak sekilde genis planlanmalidir. Buna yonelik planlara saglik hizmetleri katilmali, doktorlar bu konuya gerekli destegi saglamalidir. Bu asamada yapilacak harcamalar ileride saglik acisindan onemli bir yeniden yapilanma, gelisme ve tassarruf saglayacaktir. Tip korkunc bir hizla gelismekte ve bilgi duzeyi inanilmaz olcude artmaktadir. Biz Turkiye doktorlari olarak bu modern ve surekli gelisen teknoloji ve bilgisayar caginda geride kalmamak icin elimizden geleni yapmak zorundayiz. Internet bu konuda bize gerekli anahtar olabilir. Bu konunun tip fakultelerinde yer bulmasini, medikal enformatik konusunda insan yetistirilmesini ve tipcilar tarafindan Internet'e ulkemizde gosterilen ilginin istenen seviyeye ulasmasini dilerim. +----------------------------------------------------------+ | | | Cengizhan Ozturk MD | | | | Computer Vision Center | | Biomedical Engineering and Science Institute | | 32nd & Chesnut Street, Drexel University, | | Philadelphia PA 19104 | | Phone: 215-895-1347 Fax: 215-895-4983 | | Home: 908-940 9625 | | Email: ozturkc@dunx1.ocs.drexel.edu | +----------------------------------------------------------+