\documentclass[a4paper]{article} \usepackage{xkeyval} \usepackage{url} \usepackage[margin=3cm]{geometry} \usepackage{graphicx} \usepackage[turkish]{babel} \usepackage[utf8]{inputenc} \title{Türkiye'deki Üniversiteleri İnternet'te Daha Görünür Kılan Faktörler} \author{Harald Schmidbauer\\\.Istanbul Bilgi \"Universitesi\\İşletme B\"ol\"um\"u\\harald@bilgi.edu.tr \and Can Burak \c{C}ilingir\\\.Istanbul Bilgi \"Universitesi\\Bilgisayar Bilimleri B\"ol\"um\"u\\cbcilingir@bilgi.edu.tr \and Vehbi Sinan Tunal{\i}o\u{g}lu\\\.Istanbul Bilgi \"Universitesi\\Bilgisayar Bilimleri B\"ol\"um\"u\\vst@bilgi.edu.tr} \date{\today} \begin{document} \maketitle \begin{abstract} Akademi İnternet tarafından nasıl kabul görmektedir? İnternet hangi özellikleri barındıran üniversiteleri daha görünür kılmaktadır? Akademik yayın sayısının, üniversitenin büyüklüğünün ya da yaşının bu konuda bir önemi var mıdır? Özgür yazılım kullanımının ya da üniversitenin konuşlandığı şehrin İnternet arama motorlarında indekslenmesine bir katkısı olabilir mi? Bu sorular doğrultusunda, Türkiye'de faaliyet gösteren üniversitelerin İnternet'te gösterdikleri varlığın hangi faktörlerle açıklanabilir, hangileriyle açıklanamaz olduğu yönündeki bulgularımızı sunmaktayız. \end{abstract} \section{Giri\c{s}} \label{sec:giris} İnternet, akademik alanda faaliyet gösteren kuruluşların hem operasyonel anlamda veri, bilgi ve iletişim gereksinimlerini karşılamakta, hem de bu kuruluşların promosyonu için önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Benzer şekilde İnternet de, akademik kuruluşlar tarafından gerek alt yapı, gerek standartlar ve gerekse bilgi alanında yapılan çalışmalarla beslenmektedir. Bu bağlamda, İnternet ve akademik kuruluşun geri beslemeli bir mekanizma çerçevesinde sıkı bir ilişkisi söz konusudur. İnternet kimi akademik kuruluşların ön plana çıkmasına imkan sağlarken, kimilerini daha zor görünür kılmaktadır. Bu durumun gözlemlenmesi ve istatistiki yöntemlerle açıklanması mümkün müdür? Üniversiteler, kendilerini İnternet'te daha görünür kılmak için neler yapmalıdırlar? Bu çalışmada, Türkiye'de faaliyet gösteren üniversitelerin İnternet'te gösterdikleri varlığın hangi faktörlerle açıklanabilir, hangileriyle açıklanamaz olduğu yönündeki bulgularımızı sunmaktayız. \section{Veri Seti} \label{sec:dataset.method} \subsection{Hedef Değişken} Giriş bölümünde anlattıklarımızın ışığında, araştırmamızda açıklamak istediğimiz değişken olarak, Türkiye'de faaliyet gösteren devlet ve vakıf üniversitelerinin İnternet'teki varlıklarını seçtik. Halihazırda, İnternet'in anonim ve gayrı-hiyerarşik doğası gereği, böyle bir bilginin ---resmi bir kurum tarafından sunulsa dahi--- geçerliliğini nesnel koşullar altında doğrulamak mümkün olmayabilir. Bu sebepten, bahsi geçen değişkenin operasyonalize edilmesi zor bir iştir. Bu engeli aşmak için seçtiğimiz yöntem, yoğun olarak başvurulan bir arama motorunda indekslenen üniversite sayfalarının sayısını kullanmaktır. Veriler Google arama motorundan elde edildi. Herbir veri, bahsi geçen üniversitenin alan adı ve alt alan adlarında sunulmakta olan web sayfalarının kaç tanesinin Google tarafından indekslendiğine işaret etmektedir. Bu sayılar Google tarafından her arama sayfasında yaklaşık olarak sunulmaktadır. Üniversitelerin İnternet'teki varlığına ilişkin verinin iki çubuklu gösterimi \ref{google.count} numaralı şekilde verilmiştir. \begin{figure}[!tbp] \centering \includegraphics[width=\textwidth]{google.pdf} \caption{Üniversitelerin İnternet'teki varlığına ilişkin verinin iki çubuklu gösterimi} \label{google.count} \end{figure} \subsection{Açıklayıcı Değişkenler} \subsubsection{Gelenek ve Genel Yapı} Geleneğin zamanla oluşup kurumsallaşacağı varsayımından yola çıkarak, üniversitelerin kuruluş tarihlerini, dolayısıyla yaşlarını, geleneği temsil eden bir değişken olarak kullanıyoruz. Benzer şekilde, genel yapı ise üniversitenin devlet ya da vakıf kuruluşu olmasıyla temsil ediliyor. Üniversitelerin yaşlarına dair verinin iki çubuklu gösterimi \ref{age} numaralı şekilde sunulurken, üniversitelerin kuruluş tiplerine göre sayıları da \ref{uni.type} numaralı tabloda verilmiştir. \begin{figure}[!tbp] \centering \includegraphics[width=\textwidth]{age.pdf} \caption{Üniversitelerin yaş bilgisinin iki çubuklu gösterimi} \label{age} \end{figure} \begin{table}[!tbp] \centering \begin{tabular}{lr} Kuruluş Tipi & Sayı \\ \hline \hline Devlet & 54\\ Vakıf & 26\\ NA & 2\\ \hline \hline \end{tabular} \caption{Üniversitelerin kuruluş tiplerine göre sayıları} \label{uni.type} \end{table} \subsubsection{Akademik Aktivite} Akademik aktiviteyi, üniversitelere ilişkin yayın ve atıf sıralamalarından yola çıkarak operasyonalize ediyoruz. Bu veriyi Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi'nin veritabanından \cite{ulakbimDB} elde ettik. Veri, indeks tipine bakılmaksızın bütün doküman tipleri için her bir üniversitenin 2005 yılına dair kayıtlarından müteşekkildir. Üniversite başına düşen akademik yayın ve atıfın ikili çizgi gösterimi \ref{pub.pap} numaralı şekilde verilmiştir. \begin{figure}[!tbp] \centering \includegraphics[width=\textwidth]{pub_paper.pdf} \caption{Üniversitelerin yayın ve atıf verisi} \label{pub.pap} \end{figure} \subsubsection{Eğitim Aktivitesi} Üniversitelerin eğitim yükü, toplam öğrenci ve akademisyen sayıları tarafından temsil ediliyor. Bu veriyi toplamak için Tebesir.com \cite{tebesir} sitesinde yer alan Üniversite~Rehberi başlığında yayınlanmış üniversite tanıtım bilgilerinden faydalandık. Verilerin tutarlılığını doğrulamak için Milliyet.com \cite{tebesir} sitesinde yayınlanan diğer ---ama nispeten eski--- bilgilerden müteşekkil Üniversite~Rehberinden yararlandık. Üniversitelerin öğrenci ve akademisyen sayıları verilerinin ikili çizgi gösterimi \ref{edu.act} numaralı şekilde verilmiştir. \begin{figure}[!tbp] \centering \includegraphics[width=\textwidth]{edu_act_1.pdf}\\ \includegraphics[width=\textwidth]{edu_act_2.pdf} \caption{Üniversitelerin öğrenci ve akademisyen sayıları} \label{edu.act} \end{figure} \subsubsection{İletişim Teknolojileri Bağlamında Altyapı Çalışmaları} IP adresinden alan adı sorgulamasına gelen cevabın o makinanın ana alan adını içermemesi kimileri tarafından güvenlik açığı başlığı altında yorumlanırken, bazı uzmanlar \emph{``double reverse lookup'' is not a security measure} başlıklı yazıda \cite{pollard} bahsedilen sebeplerden dolayı durumu böyle yorumlamamaktadır. Yine aynı yazıda bahsi geçen, ``reverse DNS'' kaydının bulunmaması ya da makinanın kendi alan adını içermemesi\footnote{Örneğimizde üniversitenin edu.tr uzantılı alan adı} bu araştırmamızda güvenlik açığına işaret etmekten ziyade, altyapı çalışmalarının eksikliğini göstermektedir. Bir üniversitenin kendi İnternet altyapısını yönetmedeki yetisi ve gayretini bu bilgi doğrultusunda operasyonalize ediyoruz. Bu amaçla, üniversitelerin alan adlarının ``reverse DNS'' kayıtlarında kendi sunucularını mı yoksa başka veri merkezlerini mi gösterdikleri bilgisine başvuruyoruz. Üniversitelerin 52'sinde bu kayıt mevcut iken, 30'unda ya ``reverse DNS'' kaydı yer almamakta, ya da kendilerine işaret etmemektedir. \subsubsection{Özgür Yazılım Kullanımı} İnternet altyapısının temel öğelerinden biri olan Unix kültürü araştırma laboratuvarlarında doğmuş, akademik kuruluşların etkisiyle yayılmış ve gelişmiştir. Günümüzde gerek teknolojik ve ticari modeli, gerekse sosyal yapısı gereği özgür yazılım yine akademik camia tarafından büyük ölçüde kabul görmektedir. Bunun hedef değişken üzerindeki olası etkisinin tespiti için web sunucularında kullanılan işletim sistemini veri olarak kullanıyoruz. Bu veriyi toplamak için kullandığımız araçlar web uygulamasını çalıştıran sunucu tarafından dışarıya verilen servislerden gelen verileri topladı. Bu servisler, birazdan örnekleyeceğimiz gibi, çeşitli şekilde içerisinde işletim sistemi ile ilgili veri barındıran kısa metinler\footnote{banner} sunuyorlar. \begin{itemize} \item SMTP sunucusundan gelen bağlantı başlatma verisi: ``220 cs.bilgi.edu.tr ESMTP Exim 4.50 Mon, 10 Oct 2006 23:02:21 +0200'' (Bu örnekte işletim sistemi verisi bulunmamaktadır). \item HTTP sunucusunun verdiği cevapta bulunan ``Server'' başlığı. \end{itemize} Aradığımız veriyi bu servislerden edinemediğimiz durumlarda, nmap \cite{nmap} adlı yazılımın bulgularını kullandık. Üniversitelerin web sunucularında kullanmakta oldukları işletim sistemlerine dair verinin özeti \ref{os.type} numaralı tabloda sunulmuştur. \begin{table}[!tbp] \centering \begin{tabular}{lr} İşletim Sistemi Tipi & Sayı \\ \hline \hline özgür yazılım & 26\\ müseccel yazılım & 28\\ NA & 28\\ \hline \hline \end{tabular} \caption{İşletim sistemi tiplerine göre sayılar} \label{os.type} \end{table} \subsubsection{Coğrafi Etkenler} Üniversitelerin konuşlandığı şehirlerin, dolayısı ile demografik yapının kabaca bir temsilinin hedef değişkenimiz üzerindeki etkisini test etmek için, Yükseköğretim~Kurulu'nun sitesinde yayınlanan verilerden \cite{yoksehirdata} faydalanıyoruz. Üniversitelerin konuşlandığı şehirlerin verisine dair özeti \ref{sehir} numaralı tabloda bulabilirsiniz. \begin{table}[!tbp] \centering \begin{tabular}{lr|lr|lr} Şehir & Sayı & Şehir & Sayı & Şehir & Sayı \\ \hline \hline ADANA & 1 & AFYON & 1 & ANKARA & 10\\ ANTALYA & 1 & AYDIN & 1 & BALIKESIR & 1\\ BOLU & 1 & BURSA & 1 & CANAKKALE & 1\\ DENIZLI & 1 & DIYARBAKIR & 1 & EDIRNE & 1\\ ELAZIG & 1 & ERZURUM & 1 & ESKISEHIR & 2\\ GAZIANTEP & 1 & GEBZE & 1 & HATAY & 1\\ ICEL & 3 & ISPARTA & 1 & ISTANBUL & 22\\ IZMIR & 5 & KMARAS & 1 & KARS & 1\\ KAYSERI & 1 & KIRIKKALE & 1 & KKTC & 3\\ KOCAELI & 1 & KONYA & 1 & KUTAHYA & 1\\ MALATYA & 1 & MANISA & 1 & MUGLA & 1\\ NEVSEHIR & 1 & NIGDE & 1 & SAKARYA & 1\\ SAMSUN & 1 & SANLIURFA & 1 & SIVAS & 1\\ TOKAT & 1 & TRABZON & 1 & VAN & 1 \\ ZONGULDAK & 1 & & & & \\ \hline \hline \end{tabular} \caption{Şehirlere göre sayılar} \label{sehir} \end{table} \subsection{Metodoloji} Veri setimizdeki örüntüleri keşif için iki yöntem uyguladık. Bu yöntemlerden birincisi, verilerin farklı kombinasyonlarıyla çizilen grafikleri üzerinden çıkarımlarda bulunmak; ikincisi ise bir doğrusal regresyon kullanarak, hedef değişken ve açıklayıcı değişkenler arasındaki ilişkiyi modellemektir. Bulgular bölümünde, yeri geldikçe iki yönteme de değineceğiz. \section{Bulgular ve Sonu\c{c}} \label{sec:findings} Üniversitelerin İnternet'teki varlıklarının açıklanmasında, \ref{sec:dataset.method} numaralı bölümde bahsi geçen değişkenler arasından en önemlisi akademik aktivite olarak öne çıkmaktadır. Bir diğer önemli bulgu ise, iletişim teknolojilerindeki kompetanlığının, üniversitenin İnternet'teki varlığını arttırdığı bilgisinin model açısından anlamlı olduğu ve modelin açıklama gücünü arttırdığı yönündeki göstergedir. Öte yandan, eğitim aktivitesi, bir diğer deyişle de üniversitenin büyüklüğü, önemsiz bir değişken olarak dikkati çekmektedir. Aynı şekilde, ilginçtir ki, üniversitenin yaşının hedef değişken üzerindeki etkisi model açısından önemsizdir. Model bağlamında son bulgumuz, üniversite tipinin ``vakıf'' olduğu durumlarda, diğer koşullar aynı kalmak koşuluyla, hedef değisken üzerinde olumlu bir etkisi vardır. Bu durumu daha net bir şekilde göstermek amacıyla \ref{vakifeffect} numaralı şekli sunmaktayız. Modelimizin son hali aşağıdaki gibidir: \begin{verbatim} Call: lm(formula = log.google.estimated.search.result.size ~ log.no.of.published.papers + does.reverse.dns.resolve.to.self + uni.type) Residuals: Min 1Q Median 3Q Max -2.6595 -0.7410 0.0688 0.6019 2.3943 Coefficients: Estimate Std. Error t value Pr(>|t|) (Intercept) 4.8816 0.6318 7.726 5.83e-11 *** log.no.of.published.papers 0.8383 0.1164 7.199 5.40e-10 *** does.reverse.dns.resolve.to.self1 0.5936 0.2735 2.171 0.0333 * uni.typeVakif 0.9001 0.3758 2.395 0.0193 * --- Signif. codes: 0 '***' 0.001 '**' 0.01 '*' 0.05 '.' 0.1 ' ' 1 Residual standard error: 1.083 on 70 degrees of freedom Multiple R-Squared: 0.5259, Adjusted R-squared: 0.5056 F-statistic: 25.88 on 3 and 70 DF, p-value: 2.244e-11 \end{verbatim} \begin{figure}[!tbp] \centering \includegraphics[width=\textwidth]{vakifeffect.pdf} \caption{Üniversite tipinin hedef değişken üzerindeki etkisi} \label{vakifeffect} \end{figure} Verilerin var olan haliyle web sunucusunda çalışan işletim sistemini modele dahil ettiğimizde hem modelin gücü düşmektedir, hem de bu değişkenin hedef değişken üzerindeki etkisi anlamsız çıkmaktadır. Bunun sebebinin değişkendeki mevcut olmayan satırlardan kaynaklandığını düşünüyoruz. Çünkü, aslında değişkenin bu haliyle bile bir bilgi sağladığını, sunduğumuz \ref{oseffect} numaralı şekilde görebilirsiniz. Grafiğin üst sağ bölümünde yoğunlaşan\footnote{Herhangi bir spekülasyona yol açmamak için NA olarak gözüken gözlemlerin çoğunda web sunucusunun Unix damgası sunduğunun ve muhtemelen bu sunucunun işletim sistemi olarak özgür yazılım kullandığının bilgisini sadece bir dipnot olarak düşüyoruz.} özgür yazılım kümesi ve sol alt bölümde yoğunlaşan müseccel yazılım kümesi, gerek akademik gerekse İnternet bağlamında öne çıkan üniversitelerin ve tam tersinin tercihlerini ortaya koymaktadır. \begin{figure}[!tbp] \centering \includegraphics[width=\textwidth]{os.pdf} \caption{İşletim sistemi tipinin hedef değişken üzerindeki etkisi} \label{oseffect} \end{figure} Son olarak, üniversitenin faaliyet gösterdiği şehrin hedef değişken üzerindeki etkisi yine bir saçılım grafiğiyle anlaşılabilir. Büyük şehir etkisi olarak betimleyebilecegimiz bu etkiyi \ref{cityeffect} numaralı şekilde görebilirsiniz: Ankara ve İstanbul çok büyük oranda regresyon çizgisinin üzerinde kalmaktadır. \begin{figure}[!tbp] \centering \includegraphics[width=\textwidth]{cityeffect.pdf} \caption{Şehrin hedef değişken üzerindeki etkisi} \label{cityeffect} \end{figure} Sonuç olarak, Türkiye'de faaliyet gösteren üniversitelerin İnternet'te gösterdikleri göreceli varlıklarının aşağıdaki faktörler tarafından açıklanabilir ya da açıklanamaz olduğunu bilgilerinize sunuyoruz: \begin{itemize} \item Akademik aktivite olumlu yönde etkilemektedir. \item Eğitim aktivitesi kayda değer bir etki göstermemektedir. \item Üniversitenin kendi İnternet alt yapısını yönetme yönündeki ısrarlı ve başarılı tutumu olumlu bir etki sergilemektedir. \item Verideki yetersizlikler nedeniyle özgür yazılım kullanımı model içerisinde etki yaratmıyor ise de, sanımız özgür yazılım kullanımı konusundaki eğilimin üniversitenin İnternet'te varlık göstermesini olumlu yönde etkilemekte olduğu yönündedir. \item Vakıf ya da devlet üniversitesi olmak araştırmamız bağlamında bir örüntü sergilemektedir ve diğer değişkenlerimiz sabit kalmak koşuluyla vakıf üniversiteleri İnternet'te daha fazla varlık göstermektedir. \item Üniversitenin faaliyet gösterdiği şehir muhtemelen vakıf/devlet ikilemine bağlı olarak İnternet'teki varlığı etkilemektedir. \end{itemize} \begin{thebibliography}{abcdefg} \bibitem{nmap} \url{http://insecure.org/nmap/nmap-fingerprinting-article.txt} \bibitem{pollard} ``double reverse lookup'' is not a security measure, Jonathan de Boyne Pollard. \url{http://homepages.tesco.net/J.deBoynePollard/FGA/dns-avoid-double-reverse.html} ya da yansı: \url{http://www.canb.net/s/html/dns-avoid-double-reverse.html} \bibitem{ulakbimDB} Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi, \url{http://www.ulakbim.gov.tr/} \bibitem{tebesir} Tebesir.com, \url{http://www.tebesir.com/} \bibitem{yoksehirdata} Yükseköğretim Kurulu, \url{http://www.yok.gov.tr/} \end{thebibliography} \end{document}