E-KİTAP YAYINCILIĞI: FİKRİ HAKLARIN KORUNMASI, E-KİTAPLARIN DAĞITIM VE SATIŞI, E-KİTAP FORMATLARI VE GÜVENLİK, E-KİTAP OKUYUCU CİHAZLARI, BAŞARI ÖRNEKLERİ

Rıfat ÇÖLKESEN Osman ALİEFENDİOĞLU

Beykent Üniversitesi Beykent Üniversitesi

rifat__AT__colkesen.com oali__AT__online.de


Sehban KARTAL Yasin KAPLAN

İstanbul Üniversitesi DorukNet

sehban__AT__istanbul.edu.t r yasin.kaplan__AT__doruk.net.tr


Anahtar kelimeler: e-Kitap, e-Book, e-mürekkep, e-yayıncılık, sayısal kütüphane


Özet:

e-Kitap, kitaba ait içeriğin çoğunlukla elektronik tabanlı olan sayısal ortamlarda saklanması ve sayısal cihazlar üzerinden okunmasını ifade etmektedir; kısaca elektronik kitabın kısaltmasıdır. Kâğıda basılı kitaplar da kısaca k-Kitap olarak adlandırılabilir. E-Kitap uygulamasının, eğer var olan problemleri çözülür ve okuyucuların k-Kitap ile kazandığı alışkanlıkları dışlamaz ise, bir süre sonra k-Kitabın tamamlayıcı unsuru olarak hak ettiği yeri alacağı öngörülebilir. Yani, e-Kitap ve k-Kitap uzun bir süre içice geçmiş birbirini tamamlayıcı unsurlar olarak var olacaktır. Daha ilerideki zamanlarda e-Kitabın mı, yoksa klasik alışılagelen k-Kitapların mı baskın olacağı insanların sayısal cihazlarıyla olan ilişkilerine ve e-Kitabın var olan sorunlarının ne derece çözüldüğüne ve uygulandığına bağlı olacaktır.
E-Kitap uygulamasının hem teknik ve hem de sosyal açıdan birçok problemi vardır. Her şeyden önce e-Kitap uygulaması genel anlamda e-Gazete yayıncılığından farklı bir duruma ve işleve sahiptir. e-Gazete uygulamasında gelir modeli reklama dayalıdır ve içeriğin olabildiğinde çok okuyucu tarafından okunması ve alınan reklamların daha çok görülmesine dayanır. Bu nedenle içeriğin korunması ve kopyalanması gibi problemleri yoktur; yani sayısal hak yönetimi DRM (Digital Rights Manegement) uygulaması gerekmemektedir. Hâlbuki e-Kitap uygulamasında gelir modeli doğrudan kitaba ait içeriğin kullandırılması ve okunmasından elde edilecektir. Böyle olunca e-Kitaba ait içerik korunmalı, verilen haklar ölçüsünde kullandırılmalı ve saklanmalıdır; kısacası sayısal hak yönetimi sağlanmalıdır. Bunun dışında e-Kitapların sayısal veri yapısı, sayfa tasarımı, okuyucu donanımı veya yazılımın kullanıcı dostu olması gibi birçok konu e-Kitap üzerine yapılan araştırmaların ana konusunu içermektedir.


e-Kitap uygulamasında en büyük tehlike elektronik ortamın verdiği tasarım kolaylığı ve verinin maliyeti düşük olarak saklanma özelliğinden dolayı aşırıya kaçıp e-Kitabı kitap olmaktan çıkarıp karma karışık bir multi-medya uygulamasına dönüştürmektir. Hâlbuki yapılan araştırmalar, kitabın ister kâğıda basılı k-Kitap, isterse e-Kitap olsun genel anlamda sade, çok uzatmadan kısa ve öz bilgi içeren nitelikte olması gerekliliğidir. Alışılagelen k-Kitapların sayfa sayısı doğrudan kitap maliyetini belirlediğinden dolayı ele alınan konuların kısa ve öz bilgi içeren paragraflardan oluşmasına gayret edilir. Ancak e-Kitaplarda böylesi bir maliyetin çok çok düşük olması e-Kitapların gereksiz uzamaların ve bilgi kirliliği denilebilecek tekrarlamaların olması muhtemeldir.