1960'larin ortalarindan beri bir gelisme sureci yasayan, bir cok protokolun dogup, gelisip ve daha sonra unutuldugu, kalici protokollerin bir kac kez yeniden yazildigi, Internet 1993'de Mosaic programinin degisik platformlar icin parasiz dagitilmasiyla, Web'in tum albenisini kullanarak tum dunyada genis kitleleri saran bir degisim ve heyecan dalgasi olusturmustur.
Internet genis kitlelere erisimde onemli bir yol katetmistir. Tum dunya da 20 milyon civarinda DNS'e kayitli bilgisayar, 1,3 milyon web, 1 milyon civarinda kurum (domain), 100 milyon civarinda insan Internet uzerindedir. Turkiye'de ise 30 000'e yakin makina, 4000'e yakin kurum, adi kaydedilmemislerle birlikte 3000'e yakin web, toplam 150-200 bin civarinda kullanici vardir.
Internet iletisim, calisma, yayin ve eglence ortami olmanin otesinde bir egitim ortami, saglik ve kamu servislerinin yapildigi bir hizmet ortami, tum dunyayi kapsayacak bir ticaret ortami olarak kendini kabul ettirmenin hazirliklari icindedir. Bu noktaya uzun suren bir devlet destegi, gelismis ABD'den, gelismekte olan Malezyaya kadar bir yelpazede olusturulan ulusal politikalar uyumunda planli bir sekilde yatirim yapilmasi, ulke icinde universiteler, ozel sektor ve kamu arasinda ciddi isbirligi, ve bu degisimde Internet'i kullanilmasi sonucunda ulasmistir. Bu destek egitimden, sagliga, kamu yonetiminden, elektronik ticarete kadar uzanmaktadir. Ulkeler arastirma kurumlari ve universiteler icin sagladigi destegi simdi ilk okullara uzatma, egitimin bir parcasi olarak Interneti de dahil etmeyi tartisiyorlar, deneyler yapiyorlar. Saglik sistemin icine uzaktan teshis, konsultasyon, hasta takibi gibi uygulamalar, isbirligi, surekli egitim, halk sagligi ve Interneti hizli, canli bir kutuphane olarak kullanmak konusunda ciddi projeler var. Kurumlar, kendi intranet ve extranetleriyle hem kendi ic islerini daha iyi yapmaya hemde is ortaklariyla ve musterileriyle iliskilerini hizlandirmak icin Interneti kullanmaya baslamislardir. Bunun cok onemli bir boyutu elektrik ticaret, guvenilir iletisim uzerinde engellerin kalkmasi ve ilgili yazilimlarin oturmasi surecindedir. Benzeri sekilde basta ABD, Japonya ve Avrupa Birligi olmak uzere etkin ve ucuz hukumet icin Internet'i kullanmak konusunda yillardir projeler gelistirilmekte ve uygulama calismalari yapilmaktadir. Internet toplumsal diyalog, toplumsal denetim, saydamlik, vatandasa hesap verme konularinda yeni olanaklar ortaya cikartmaktadir. Sivil toplum orgutleri Internet uzerinde kolayca calisabilmekte, toplumsal denetim, toplumsal egitim ve bilinc uyandirma konularinda onemli gelismeleri yasamaktadir.
ABD'de Kamu ve Universite is birligi ile Internet II projesi hayata gecmek uzeredir. Coklu yayin (multicasting), garantili servis kalitesi (quality of service) gibi kavramlari iceren Internet II teknolojileri olgunlasinca, katilimcilarin tum dunyaya yayildigi bir konferansi hayata gecirebilecegiz, bu sekilde yayinlanan bir konseri tum dunya izleyebilecegiz. Internet teknolojinin ozelligi, olcek ekonomisine sahip olmasi ve bunun sonucunda maliyetlerin asagi cekilmisidir. Internet web, e-posta gibi araclar ve hizmetler toplulugu kadar bir teknolojidir. Internet bilimsel ve teknolojik gelismenin icinden cikti ve bu gelismenin buyumesi, devamliligi ve tasinmasinda onemli bir gorev yuklenmistir. Sagladigi iletisim, yayin, kutuphane, calisma ve ticaret ortamiyla, Bilgi toplumu olarak isimlendirdigimiz sanayi otesi topluma tasiyacak onemli araclardan biridir. Onun on ornegidir.
Turkiye Internetinin 4 uzun yili askin sancili bir yasami oldu ve be sancili yasam devam ediyor. Hala Internet'i ulke gundemine koyamadik. Turkiye Internetinde olumlu gelismeler var; bir buyume gozukuyor ama bu gelisme kimseyi tatmin etmemektedir. Internetin bilgisayar sektorunde motor gorevi ustlendigini goz onune alinca, ulkede istedigimiz gelismeler acisindan Internetin sorunlarini cozmek ve Interneti kullarak bilisim sektorunun sorunlarina cozum uretme surecine hep beraber girmemiz gerekiyor.
Sorunlarin baslicalari:
Tum dunyada insanin en onemli kaynak olugunun anlasilmasina paralel olarak katilimci mekanizmalar on plana cikmaktadir. Katilimci demokrasinin en gelismis hali dogrudan demokrasi hayal edebilecegimiz mesafeye gelmistir. Toplam kalite ve yeni uretim tekniklerinin onemli bir boyutu katilimci mekanizmalardir. Turkiye Internetinin ve giderek ulkenin sorunlarinin cozumu, kanimca, katilimci mekanizmalardan gecmektedir. Katilimci mekanizmalar kendiliginden saydamligi, ortak calismayi, bu ise hem hatalari onleme sansi verecektir; hem de daha iyi cozumler ortaya cikmasina olanak sagliyacaktir. Kliklesmeler berteraf edilecek, ego yarismasi yerine fikir ve proje yarismasina donme olanagi saglayacaktir. Katilimci mekanizmlar yavas ve zordur; ama katilimci olmiyan mekanizmalar, ben yaptim oldu seklinde yaklasimlar, isleri daha icinden cikilmaz hale getirmektedir.
Bugun Internet telefon, su , havagazi, elektrik gibi evrensel hizmet kavrami kapsamina giren cok temel bir hizmet haline gelmektedir. Ote yandan aciktir ki, Internet toplumun gelecegi icin yapilacak cok onemli bir yatirimdir. Genis bir yelpazede ulkeler Ulusal Planlar esliginde Interneti gelistirme, tum topluma yayma konusunda cok ciddi cabalar icindedirler. Bu nedenle bizim ulke olarak buyuk dusunup, toplumsal uzlasma icinde onemli yatirimlar yapmamiz gerekir. Turkiye Internet kamuoyu bir masa etrafinda oturup konusmadi. Katilimci mekanizmalarla medeni insanlar olarak Turkiye Internetini yeniden yapilandirmak ve buyutmek zorundayiz. Internet de fiyatlari asagi cekmeliyiz.
Bu nedenle tum kesimleri, Kamu, Universiteler, Ozel Sektor ve Sivil Toplum Orgutlerini iceren orgutlenmelere gitmeliyiz. Bu orgutlenme, Internetle ilgili onemli kararlari almali ve ulke kapsaminda koordinasyonu saglamalidir. Bu orgutlenme ozerk bir ust kurul olabilir; baslangic icin Ulastirma bakanligi yada DPT bagli bir danisma ve uzmanlik kurulu olabilir.
Kuracagimiz mekanizmalar, calisan bir Turkiye Internetini guvenceye almali ve fiyatlari her boyutta asagi cekmelidir. Bu mekanizmlarin onemli bir gorevi ulke kapsaminda Internet'le ilgili koordinasyonu saglamak olmalidir.
Ulusal Internet aginin fiilen isletilmesi profesyonel bir ekibe birakilmalidir. Bagimsiz profesyonel ekip ag icin 365 gun 24 saat guvenilir hizmet garantisi verecektir; ve uzman kisileri calistirma olanagi verecektir. Burokratik yapilarin bir engel olmasini engelleyecektir.
Turnet'in isletilmesine kurumsal olarak sahip cikmayi yukarida bahsettigimiz genis katilimli Koalisyon orgutune birakabilir. Burada akla gelen bir model, amaci agi isletmek olan bir vakif olabilir. Bu vakfin kontrolu soz konusu Koalisyon orgutunde olabilir ve bu vakfin geliri ornegin TT calisanlarina birakilabilir.
Basta Kamu olmak uzere hepimiz Internet'in gelismesi icin destek saglamalidir. Kisa vadeli k!arlarai degil, uzun vadeli katma degeri, toplumda olusacak degisimi goz onune almaliyiz. Nasil turizme, ihracata duzenli bir sekilde tesvik sagladiysak, Internet teknolojilerine de ayni sekilde destek saglamaliyiz. Turk Telekom, en az 5 yillik bir donem icin Internet'den para kazanmamayi taahhut eederek, Internetin gelismesini tesvik etmelidir. Burada kasit, Internet'le ilgili hizmetlerin fiyatlarinin asagi cekilmesidir.
Kamu kendinde uzmanlik olusturarak bir Kamu-Net kurmalidir. Turnet ve Ulak-Net'i ve Kamu-Neti bir tek fiziki ag icinde tasiyabiliriz. Teknoloji bugun buna izin vermektedir. Aslinda duzgun calisan ve kelimenin genis anlaminda ``uretim icin kullanilan Internet'' toplumun gelecegine bir yatirim olugu icin, bu aglar arasinda fazla hassas hesap/kitap tutmaya da gerek yok.
Uzerinde dusunulmesi gereken gereken bir diger model gelistirilmis Tubitak modelidir. Ozerk, yatirim yapabilen, burokratik kisitlamalardan uzak, yetismis insan gucu istihdaminda sikinti cekmeyen ve karar mekanizmalarinda kamu, universite ve arastirma kurumlari, ozel sektor ve sivil toplum ve bilisim orgutlerinin oldugu bir kurum. Esnek, katilimci mekanizmalari olan, k!ar amaci gutmeyen, tum toplum kesimlerinin yararlarini gozeten bir kurum. Bunun cesitli varyasyonlari olarak, Ulusal Bilgisayar Aglari Merkezi, Ulusal Bilgisayar ve Ag Merkezi, Turkiye Bilisim ve Internet Kurumu gibi isimler dusunulebiliriz.
Ozel sektorde diger birimlerle birlikte cozum olusturma surecinin bir ortagi olmalidir. Ozel sektor burada koalisyon orgutde ve vakifda bulunmalidir. Agi isletmek icin kolayca sermaye koyabilir. Ozel sektorun rekabeti, esas olarak verilen servisin kalitesinde, ve Turkiye Internetini buyutmekte olmalidir. Sektorde firmalar arasinda firsat esitligi saglanmasi gozardi edilmemesi gereken onemli bir konudur.
Ulke olarak baslamis olan Ulusal Enformasyon Master Plani ve Bilisim Stratejileri Projelerini, katilimci mekanizmalarla gelistirip, partiler ustu bir anlayisla , kisa, orta ve uzun vadeli planlar olusturup, gerekli yatirimlari yapip, hayata gecirmeliyiz.
Calisan cesitli aglari Ulusal Ag icinde birlestirip, toplumun ihtiyac duydugu katalizor gorevini Internetle basarabiliriz.
Gelin Turkiye Internetini Hep Beraber Buyutelim !