Telekomunikasyon alt yapisi bir ulkenin can damarlarindan biridir. Hizli, ucuz, kaliteli ve duzgun calisan bir telekom servisi ulkenin onunu acacagi gibi, sorunlu bir telekom da gelismeyi en azindan yavaslatir, bir ayak bagi olur. Telekomun cok temel bir altyapi hizmeti oldugunu, "evrensel hizmet" kavramiyla belirtirken, ulkenin her kosesine guvenilir, hizli hizmetin kabul edilebilir fiyatlarla goturulmesi gerektigi bugun uluslararasi bir normdur.

Internet bilindigi gibi esas olarak telekom altyapisi uzerine kurulan bir bilgisayar agidir. Internet'e erisimin de tipki telefon, elektrik, gaz gibi temel bir kamu hizmeti oldugu da ozellikle belirtilmesi gereken bir hususdur.

Turkiye'ye Internet 1993 Nisan'da TUBITAK-ODTU isbirliginde bir DPT projesi olarak geldi. TT, Internet'i ticarilesme asamasina kadar farketmedi. 1995 yazinda TR-NET ekibiyle gorusmeleri kesip, Turnet ihalesini acti. Telefon hatlari uzerinde 3. parti trafigi tasinmasi fikrinden hareketle Internet konusunda tekel oldugu kanisina vardi. Bu arada ne Turkiye Internet kamuoyuna, ne Universitelere, ne de kamu kuruluslarina; ornegin DPT, Yargi, Parlamento, danisma geregi duymadi. Pratik olarak 2 sene farketmedigi Interneti, teknik birikimine bakmadan, kendi kontroluna alma konusunda hic tereddut etmedi. Bilindigi gibi 1995 yazinda verilen Turnet ihale karari, ancak Ekim 1996'da hayata gecebildi. TT'nin Interneti kendi tekeline alip, ulkedeki tum birikimi disliyarak kendi basina yonetme karari en basta Turkiye Internetine 1.5-2.0 yil kaybettirdi.

TT Interneti bir ihaleye cikmadan dogrudan kendisi isletebilirdi. Bunun icin 2 milyon \$'lik bir yatirim yeterli olurdu. Omurganin bilfiil isletmesini de bu konuda uzmanlasmis bir sirkete verebilirdi. TT bu konuda da, gene anlasilmaz bir tavirla kendi basina karar verdi.

Turnet ihalesi, ihaleye katilan konsorsiyumlarin yarismasi, toplam gelirin \%70 civarinda bir bolumunu TT'ye birakilacak sekilde bir gelir paylasimi ile sonuclandi. K!arin degilde gelirin bu oranda paylasilmasinin kullanici fiyatlarinin cok yuksek duzeylere cekecegi acikti. Bu gercek defalarca yazildi, soylendi ama TT yonetiminden bir tepki gelmedi.

TT yoneticileri kendilerinin kullanmadiklari, teknik birikimlerinin yeterli olmadigi, kendi tekellerine alsalar da gorev tanimlari disinda olan, mali portresi de TT'nin gelirleri icinde \%1'in altinda olan bir konuya yeterli ilgiyi gosteremezlerdi, onlarda gostermediler. Turnet olayi atalet, karisiklik ve tutarsizlik harikasi olarak kendini ispatladi bile. Surekli olarak verilen sozler yerine getirilemedi. Verilen politika kararlari sik sik degistirildi. Degisiklik genellikle buyuk firmalarin istedikleri yonde oldu.

TT Turneti, daha dogrusu Internet'i sadece kisa vadeli ticari boyutu acisindan degerlendi. Ulastirma bakaninin 2 yil arka arkaya Turnet'i sadece gelir acisindan degerlendirmesi bunun acik bir yansimasidir. TT'nin, Internet icin hat isteyen herkesi ISS olarak tanimlamasi da bunun bir baska ornegidir. Turnet-Akademik ag gecitinin once 64K sonra da 128K'da israrla tutulmasinin ana gerekcesi de gene paradir. TT, kamuoyu baskisi sonucu daha ucuza kullanilacak 700'lu hatlari ilan etti. Daha sonra alt yapisinin 700'lu hatlar icin yetersiz kalacagina karar verip, aylik sinirsiz kullanim icin 10\$'lik 822'lik hatlari uygulamaya koydu. TT'nin bu karari verirken temel muhendislik hesaplari yapmadigi, yani bu uygulamanin telefon sistemine nasil bir yuk getirecegi konusunun hesaplanmadigi ortaya cikti. 10\$'lari servis saglayicilarin kullanicilardan toplayip TT'ye teslim etmesi benimsenmisti. TT bu konuda, ne yeteri kadar acik operasyonel tanimlar getirmis, ne de bir denetleme mekanizmasini kurmak geregini dusunmustur.

Internet kamuoyuna hizmet amaciyla ortaya atilan 822'li hatlar telefon sistemine cok yuk getirmis; santraller bu yuku kaldirmakta zorlanmistir. Istanbul'daki Gayrettepe santraline pek cok servis saglayicisi yigilmis ve telefon sebekesi bu yuku kaldiramaz olmustur. Telefonla baglanan Internet kullanicilari telefon sisteminden dogru duzgun hizmet alamamistir. Ote yandan servis saglayicilarin ticari bir sir kabul edilebilecek olan musteri sayilari bildirmeleri sorun cikartmistir. Bazi servis saglayicilari, tanim eksikligi ve denetim eksikligini kullanarak musteri sayisini eksik bildirmistir. Promosyon amaciyla bedava olarak Internet servisi saglayan bazi firmalar TT'ye odemeleri gereken 10\$'lari odememistir. Tum bu nedenlerden dolayi 822'li hatlarda kullanima dayali bir fiyatlandirmaya gidilmistir.

Turnet basladigi zaman servis saglayicilarinin birbirleri ve kendi burolari arasinda bir ag olusturmasina izin verilmedi. Servis saglayici her burosu icin Turnet omurgasina baglanip tarifeye gore odeme yapmak zorunda birakildi. Bunun gozuken tek nedeni gelirin \%70'inin TT'ye gitmesi nedeni ile Turnet'in ayakta durmak icin gelirlerinin arttirmak istegi idi. Bu fiyat politikasi, 822'li hatlarla birlikte servis saglayicilarin cogunun bir merkezde, Gayrettepe'de toplanmasina yol acti. Bu karardan vazgecildigini, Superonline'in bazi duyurularindan ogrendik. TT ile uzunca bir suredir kavgali olan Superonline boyle bir tavizi alarak Turnete katilmistir. Bunun duyurulmasindan cok sonra Turnet bu karari diger servis saglayicilarina iletti.

TT Turnet sozlesmesinde yazilan yukumluluklerin yerine getirilmesinde ilkesiz davranmis ve acz icinde kalmistir. Sozlesmeye gore hatlarda trafik kapasitenin \%70'sini asmasi halinde kapasite artirimina gidilecekti. Halbuki dis hatlar 6 aydir \%100 dolu durumda. Ne Turnete bir cezai yaptirim uygulama sozkonusu, ne de hatlarin ne zaman arttirilacagi konusunda bir takvim verilmis durumda. Isin daha ilginci arada bir ``Istanbul cikisinin 8 Megabit olmasini istiyoruz'' seklinde demecler de cikti basinda.

Bilindigi gibi, Turnet'in tekelligine karsi cikan buyuk firmalar, TT'ye ragmen dis baglantilar kurmustur ve TT bu firmalara karsi bir yandan mahkemeye gitme yolunu secmis, diger yandan da bu firmalarin yeni telefon sistemlerini askiya alma yoluna gittigi basinda yazilmisti. Bir donem sonra bu firmalar TT ile anlasip Turnet'e baglandilar. Ornegin Escornet Turnet oncesi 1.5 Megabitle yurt disina ve Turnete 128 K'lik bir hatla baglandi. TT bu dis hatlarin bazilarinin Turnet ile birlikte kullanildigini bildigi halde birsey yapamamistir. Hatta bazi Servis Saglayicilara ``haber gruplarinin'' tasinmasi icin ayricalikli olarak, bu dis hatlarin kullanimina izin vermistir. Turnet'in kendisi haber gruplarini buyuk olcude zaten Turkiye'ye tasiyordu.

822'lik hatlar mevcut haliyle devam edemezdi. Ama yerine getirilen sistemin hem problemleri ortadan kaldiracak , hem de kolay, guvenilir ve ucuz erisim sagliyarak Internet'in buyumesine katkida bulunmasi gerekir. Yeni duzenlemenin rekabeti gelistirici de olmasi gerekir.

Sabit fiyatla sinirsiz kullanim, servis saglayicilarinin da ayni secenegi sunmasi sonucu kaynaklarin kullanimi acisindan kotu bir olusumdu. Kullaniciyi telefon/Internet sistemini gereksiz yere yuklemeye tesvik ediyordu. Ilke olarak ek birim kullanimin kucuk de olsa bir maliyeti olmasi anlamlidir.

Internet kullanicisi acisindan telefon hatlarinin guvenilirligi, kalitesi, fiyati ve Internet servisin kalitesi, yani tum Turnet sisteminin kalitesi tum olarak degerlendirilmelidir. Sayet Internet omurgasi duzgun yonetilmiyorsa, Turnet-Akademik ag arasi gecit doluysa veya Turnet dis baglantisi doluysa, 822'li hatlarin bedava olmasinin fazla bir anlami yoktur.

TT, kullanicilara sundugu servisin toplam kalitesine bakmak zorundadir. Sayet Turnet duzgun calisirsa mevcut 3 dakika gunduz/5 dakika gece icin sayicinin bir artmasi cok kotu degil. Mevcut fiyatlarla, 10\$, 5+5 dagildiginda, yaklasik olarak 10 saat gunduz 15 saat geceye karsilik geliyor. Telefon fiyatlarinin biraz daha asagi cekilmesi, en azindan 4 dakika/8 dakika olmasi tercih edilir. TT'nin ulkeyi Internet servisleri acisindan bolgelerine ayirmasi ve 822'li hatlarin bolge icinde aramaya izin vermesi ozunde dogru bir karar. TT'nin bunu yaparken hem rekabeti tesvik etmesi, hem de Internet erisimini yaymayi hedeflemesi gerekir. TT'nin bakis acisi, "dial-up" dedigimiz, tek tek kisilerin evlerinde ve is yerlerinden baglanmasiyla sinirli gozukuyor. Halbuki, Internet'in gelismesi acisindan en kritik kitle kurumsal kullanicilardir. Bunlar daha cok kiralik devrelerle calisirlar. TT kiralik devreleri cok hizli baglayamiyor. Kurumsal kullanimin yayginlasmasi icin Turnet omurgasinin Anadolu'ya yayilmasi gerekir. Yalniz, Ankara, Istanbul, Izmir disindaki bolgelerde, rekabeti saglamak ve servis saglayicilarin bu bolgelere gitmelerini saglamak icin, servis saglayicilarin bolgeden Turnet'e olan Internet baglantisinin telefon masrafinin Turnet tarafindan karsilanmasi dogru olur.

822'li hatlarda daha onemli bir gelisme ise Internet Exchange Point (IXP) denilen servis saglayicilara kendi yurt disi hattini kurma izni verme calismalaridir. Gorulen o ki, TT 4 buyuk servis saglayici ile , diger servis saglayicilara , Turnet'in sahibi Inturnet ve de Ulastirma Bakanligina haber bile vermeden masaya oturmus ve anlasmistir. Basindan izleyebildigimiz kadariyla, bu 4 firma anlastik, metni imzaladik diyor. Hatta bir tanesi carsaf carsaf ilanlar veriyor dis hat kapasitemiz 2 Megabit oldu diye. Ote yandan TT biz anlasma henuz yapmadik, isteyen herkesle yapariz diyor.

Bilindigi TT cok kisa bir zaman once, Turnet kosullarinda baska omurgalara, ``alternatif omurga''lara izin verecegini ilan etmisti. Calismayan ve calismasi mumkun olmiyan Turnet kosullarinda kimse anlasmaya gelmedi ama, zaten kacak olarak kullanilan hatlarin mesrulasmasina da izin veren IXP anlasmasina gecilmek isteniyor.

IXP'de TT'nin en basta istedigi servis saglayicilar en az 1.5 Megabit'le yurt disi hat kiralayacak, bunu yarisi bir kapasite ile Turnet omurgasina baglanacak ve bu arada Turnet'e 256 K'lik dis hat ayiracak. Daha sonra baska ISP'lerin de kolayca katilabilmesi icin 1.5 Megabit, 0.5 Megabit'e indirildi. Bu bana "Deli Dumrul" u hatirlatti.

IXP uygulamasi, Turnet'in temel mantigina ters ve Turkiye'de Internet'in gelismesi acisindan ciddi tehlikeler iceriyor. Su anda Turkiye Interneti yurt ici trafiginden cok daha fazlasinin yurt disiyla olmasi ile ilginc bir durumdadir. IXP uygulamasi bir taraftan Servis saglayicilari arasinda anlamsiz bir rekabeti zorlayabilir. Ote yandan Turkiye Internetinin gelismesini iyice kostekleyebilir. Servis saglayicilari arasindaki rekabet, yurt disina erisim hizini esas alabilir. Bu ise zaten fakir olan Turkce icerigi iyice geriletibilir.

Ulusal omurganin ana esprisi en basta olcek ekonomisinin kendini gosterek hem fiyatlari erisilebilinir bir duzeye cekmesi, hem ulke icinde haberlesmeyi kolaylastirmasi, ve ulusal projelerin hayata gecirilmesine olanak saglamasi olarak kisaca ozetleyebiliriz. Dis hatlarin hem birim fiyatinin dusmesi, hemde `proxy'ler, ve koordineli ulusal yansilar kanaliyla kit kaynaklarin etkin kullanilmasi hepimizin yararinadir, ve bunlari ulusal omurga kanaliyla sagliyabiliriz.

TT'un farkina varmadigi bir diger boyut ise {\bf Kamu Bilgisayar Aglaridir.} TT'un kamunun Internet gereksinimi ticari kurumlarla ayni sekilde degerlendirmesi cok uzucu ve sonuclarini hepimizin cekecegi bir uygulamadir.

Eskiden yapilan hatalari kapatmak icin yeni hatalar yapmakla bir yere gidemeyiz. TT'nin IXP'yi dusunmeye zorlayan nedenlerden bazilari ISS'lere soz gecirememesi, Turnet'te hat kapasitesini artmasini sagliyamamis olmasidir.

Bilindigi gibi tum dunya Internet'in hayati onemini kavramis, ve bu oneme uygun davranmaktadir. ABD'den Tayvan'a bir yelpazede ulkelerin kendi Internetlerini gelistirmek icin ulusal boyutta projeler olusturdugu, egitim reformlarinin onemli bir parcasi olarak okullarca Internetlesmesi olmaktadir.

Turk Telekom, Internet uzerinden para kazanmak hulyasindan vazgecerse, bir baska deyisle, Turk toplumu kendi gelecegine yatirim yapmaya karar verirse, ulkemizde ulusal omurga kurma, onu isletme, ve onun uzerinden ulkemizin sorunlari icin cozum uretme, ulke olarak tanitim, turizm, ihracat, KOBI'ler, egitim, arastirma, kamu yonetimi, saglik, saydamlasma ve demokratiklesme konularinda var olan potensiyeli hayata gecirebiliriz.

Sayet TT, Internet tekelciligi ve Turnet omurgasi konusunda ``dogru mu yapiyoruz'' seklinde supheler iceriyorsa, Turkiye Internet Kamuoyu olarak, oturup hep beraber herseyi yeni bastan konusalim.

Gelin Hep Beraber Turkiye Internetini Buyutelim.